AlsahBlog

Denizler üstünde bir Don Kiþot

18/10/2006 · Kategori: Inceleme

Denizler üstünde bir Don Kiþot

Ýlk basýmý 1979'da yapýlan 'Büyük Orfoz', tutkularýn romaný: Erkeðin kadýna, kadýnýn erkeðe ve insanýn doðaya olan tutkularýný, o tutkularýn yýkýcýlýðý ile birlikte dile getirmiþ Yaman Koray

09/12/2005

A. ÖMER TÜRKEÞ

Bu yazýmda, son iki romaný arasýnda yirmi iki yýllýk bir zaman farký olan bir yazarýn 70'li yýllarda kaleme aldýðý, belki de türünün tek örneði olan bir romandan söz edeceðim; Yaman Koray'dan ve onun Büyük Orfoz'undan. Bu nedenle kýsa bir hayat hikâyesiyle baþlamak istiyorum. Yaman Koray, 1935 yýlýnda Ýstanbul'da doðdu. Annesi Mebrure Alevok, o dönemin edebiyat çevrelerinin yakýndan tanýdýðý bir isimdir. Koray, Saint-Joseph Fransýz Lisesi'ni birincilikle bitirdi. Ancak büyük kent hayatýný sevmemiþti. Türkiye'nin en eski dalgýçlarýndan biriydi ve denize tutkuluydu. Annesiyle birlikte Erdek'e yerleþerek turizm iþine girdi. Bir süre sonra, Erdek de kalabalýk geldi ona. 1970'lerde Güney Ege'ye yöneldi. Kendi yaptýrdýðý teknelerinde Mavi Yolculuk kaptanlýðý yaptý. Halen Gökova'da yaþýyor.
Büyük Orfoz kitabýnýn ilk sayfalarýndaki hayat hikâyesinde edebiyata gazetelerde yayýmlanan hikâyeleriyle baþladýðý yazýlý. Ancak çevresindeki bitki ve böceklerin dünyasýný anlattýðý ilk kitabý annesi tarafýndan yayýmlatýldýðýnda henüz on iki yaþýndaydý. Vala Nureddin, Akþam gazetesindeki 'Akþamdan Akþam' köþesinde, kitaptan ve küçük yazarýndan söz edip birkaç da alýntý yapýnca, küçük Yaman'ýn ilk kitabý büyük ilgi toplamýþtý.
Gençlik yýllarýnda kaleme aldýðý romanlarýnda -Deniz Aðacý (1962), Gelin Taþý (1963), Sýðýrcýklar (1967), Mola (1970)- deniz kýyýsýndaki köylerde yaþayan insanlarýn hayatlarýna dair hikâyeler anlatmýþtýr. Bunda o dönemde fýrtýna gibi esen 'köy romaný' akýmýnýn etkileri aranabilir. Önce Milliyet gazetesinde tefrika edilen Büyük Orfoz (1979) ise Gökova körfezinin romanýdýr. Bu yýllarda edebiyat dünyasýna karþý bir küskünlük yaþadýðý, bu dünyayý öfkeli bir dille anlattýðý Badanalý Yüzler (1983) romanýndan anlaþýlýyor. O romandaki kahramaný gibi Yaman Koray da kenti terk etmeyi seçmiþtir. Kalemini yirmi iki yýllýðýna bir kenara býrakýr. Artýk denizlerde sürdürecektir hayatýný. Bu yýl yayýmlanan Kuyudaki Adam ile edebiyata geri dönen Yaman Koray, þu sýralar yeni kitaplarýný hazýrlýyor.

Doðaya kaçýþ
Büyük Orfoz, yukarýda özetlediðim hayat hikâyesinden alýnmýþ birkaç haftanýn romanlaþtýrýlmýþ hâli gibi gelecek okuyucuya. Roman kahramaný Metin de Ýstanbul'dan kendisini sürgün etmiþ deniz âþýðý otuz beþ yaþýnda bir adam. Saint-Joseph Fransýz Lisesi'ni birincilikle bitirmiþ, birkaç dil bilen, resim yapan, senfonik müzikten hoþlanan, teknesiyle balýkçýlýk yaparak geçinen Metin'le, büyük bir orfozun peþine düþtüðü bir yaz mevsiminde tanýþýyoruz. Metin, tuhaf bir bað kurmuþtur avlamak istediði hayvanla; bir hayranlýk diyelim, hatta bir aþk, kýsacasý ölümcül bir tutku.
Metin'le birlikte okuyucusuna da izlettiriyor bu eþsiz balýðý Yaman Koray: "O yuvarlak büyük taþýn önünde, o küçük kumla-çamur karýþýmý, pas renkli açýklýðýn ortasýnda; açýklýðýn hemen hemen tümünü kaplayarak, sýrtý koca taþa dönük, hafif hafif oynayan ön yüzgeçleri elleri ve kafasý yerden azýcýk kalkmýþ, kuyruðuyla yere basar gibi... Patlak, iri gözleri, yukarýlara, uzaklara dikili, hareketsiz duruyordu! Yeþil sarý hareler, tek benek yoktu üzerinde... Koyu kahverengi, kapkara, soluk kara ve çok büyüktü... Sýk sýk soluklanarak hazýrlanmayý, þiþinmeyi, hatta nefes almayý bile kestiðini fark etti Metin... Çok büyüktü, evet... Her görüþte bunu daha iyi anlýyordu. Tüplü dalýþlarýnda, altmýþ yetmiþ kiloluk orfozlar vurmuþtu Metin... Ama böylesini görmemiþti. Hele bu kadar sýð suda! Ýriydi. Adam gibi. Manda gibi... Hareketsiz, kayýtsýz, kýpýrtýsýz, orada, en fazla bir on-on iki metre derinde, kütük gibi, ölü gibi ama kocaman, çok büyük, öyle uyur gibi, kaya gibi duruyordu... Bir yerlere bakýyor, hiçbir þey görmüyordu sanki... Çok büyük. Çok güzel bir balýk. Kapkara. Kocaman. Sýrtý dönük duruyor. Kýpýrtýsýz."
Ne var ki zýpkýný bir türlü tetikleyemeyecektir Metin; belki istediði açýyý bulamadýðýndan, belki de istemediðinden. Tam o günlerde beklenmedik, davetsiz bir misafir girer hayatýna; Ayla. Ýzmirli zengin bir iþadamýnýn kýzýdýr Ayla. Birkaç günlüðüne geldiði bu ýssýz koylarda Metin'le karþýlaþmak alt üst edecektir Ayla'yý; buna da bir hayranlýk diyeceðiz, hatta bir aþk, kýsacasý ölümcül bir tutku!.. Metin, bir yanda kafasýnda orfozun hayali bir yanda içinde Ayla'ya karþý uyanan duygularýyla yeni bir hayatýn eþiðine gelmiþtir...


Ýki av hikâyesi
Büyük Orfoz'u 1970'li yýllarda, henüz kitap hâline gelmeden önce, Milliyet gazetesinde tefrika edilirken okumuþ ve çok etkilenmiþtim. Sadece hikâyesi deðildi etkileyen, hikâyeyi okurken denizaltýnýn bütün renklerini, seslerini, kokusunu, kýsacasý bütün güzelliðini hissedebiliyorduk.. Öyle ki, aradan neredeyse otuz yýl geçtikten sonra bu yazýyý hazýrlamak için kitabý yeniden elime aldýðýmda, o sahnelerin hafýzamda kalan görüntülerinin romandaki tasvirlere ne kadar uygun olduðunu hayretle fark ettim. Özellikle de roman kahramanýyla Büyük Orfoz arasýndaki tek taraflý düellonun anlatýldýðý sahnelerin... Yaman Koray, çok iyi bildiði ve çok sevdiði derinlikleri tasvir ederken gerçekten de konuþturuyor kalemini. Metin'le birlikte Gökova körfezinin derinlerine dalmak bir yana, onun tutkusuna ortak da oluyoruz; her ne kadar gönlümüz avcýdan deðil balýktan yana olsa bile.
Büyük Orfoz, tutkularýn romaný: Erkeðin kadýna, kadýnýn erkeðe ve insanýn doðaya olan tutkularýný, o tutkularýn yýkýcýlýðý ile birlikte dile getirmiþ Yaman Koray. Aslýnda sorun tutkularda deðil, tutkular insani ve güzel. Tutku nesnesini -insaný, hayvaný ya da her neyse, iþte onu- yok eden insanýn ona sahip olma, onu mülk edinme, onu deðiþtirme arzusu, yani insanýn bencilliði, insaný kendi isteklerinden baþka her þeye karþý körleþtiren hýrsý. Metin'in orfoza, Ayla'nýnsa Metin'e olan tutkularýnýn nasýl sonlanacaðý üzerine kurgulanan hikâye bu noktada hem ikili hem de ortak bir seyir izliyor. Metin, orfozu doðada, balýðýn kendi ortamýnda, hatta evinde görmüþ ve sevmiþtir. Ona ancak o dünyanýn dýþýnda sahip olabileceðini, ama o sahip olma anýnda orfozun artýk bütün görkemini ve güzelliðini yitireceðini düþünemez bile. Oysa modern hayattan tam da bu nedenle kaçtýðýný söyler romanýn baþýnda Metin; ölümlü hayatta her þeyin, paranýn, iktidarýn, ünün, yani herkesin yöneldiði, taptýðý her þeyin, bomboþ, saçma olduðunu fark etmiþ, hýrslarýndan arýnmýþ ve buralara yerleþmiþtir. "Toplumun engizisyonuna, fiziðe, matematiðe, uzay geometrisine, duygusuzlaþýp yozlaþmaya, on milyon kere milyarlarýn içinde yüz milyarda bir, bir kayýp zerre olmaya, bir rakkam olmaya" karþý gelmiþtir. Teknesine Don Kiþot'un atý Rossinant'nýn ismini vermesi bundandýr. Ama yine de insani tutkularýna yenilecektir.
Aslýnda farkýna varmadan o balýkla kendini özdeþleþtirmiþtir; o da yalnýzdýr, tek baþýnadýr, özgürlüðüne düþkündür, güçlü gibi görünmekle birlikte belki de orfoz kadar savunmasýzdýr. Ve Metin, Ayla için bir avdýr. Ayla da, tutkuyla baðlandýðý bu baþkalarýna benzemeyen, sürüden ayrý adamý yaþadýðý ortamda tanýmýþ ve sevmiþtir. Metin'den daha gerçekçidir; ona sahip olmasý için bu ortamdan çýkarmasý gerektiðini çok çabuk sezecektir. Üstelik hayat hakkýnda romantik felsefeleri de yoktur. Þimdi Gökova körfezi bu iki büyük düelloya þahitlik yapacaktýr.
Roman kahramanlarýný iyi ve kötü, güçlü ve zayýf yanlarýyla birlikte ele alýrken onlara sevgiyle yaklaþan Yaman Koray, günümüz büyük kent insanýnýn bunalým ve arayýþlarýný erken bir tarihte dile getirmiþ. Önsözünde söylediði gibi otuz beþ yýl öncesinin dünyasý bu, ancak insani duygularý yakalayabilmiþliðiyle bugüne ve geleceðe de seslenebiliyor. Bugünün deðerleriyle baktýðýmýzda belki Metin'de somutlanan erkek tiplemesi biraz fazla erkek, Ayla'da somutlanan kadýn tiplemesi belki biraz fazla kadýn; ama belki de erotizmi yerli yerinde kullanýþýyla hiç de itici gelmedi bana. Zaten asýl hikâyesi kadýnlar, erkekler ve iliþkiler üzerine odaklanmýyor; Büyük Orfoz, hiç kuþkusuz insan doða iliþkisine dair yazýlmýþ en güzel romanlarýmýzdan bir tanesi.


Ve son dalýþ
Romanýn en etkileyici bölümünden, Metin'in orfozu vurmak için son dalýþýný yaptýðý sahneden bir alýntý ile bitiriyorum. Sanýyorum yazdýklarýmý da özetler mahiyettedir: "Maðaranýn önündeki kumlu açýklýk, kaç sefer yüreðini oynatan, güm güm güm ettiren bahçecik, boþ, hep bomboþ kalacak... Bir daha ama hiçbir zaman o orfoz, o büyük eþsiz, orada çýkýp oturmayacak... Yukarýlarý gözlemeyecek. Bitti. Ve þimdi, o açýklýkta, pýrýl pýrýl, ne de renkli, upuzun bir tüfek, insan eli, zýpkýný kýrýk ama yapacaðýný yapmýþ, keyifli, zevkli, bir ucu maðaraya dönük, o aðýz ki hiçbir daha öyle, o kadar kuvvetle çamur kusmayacak dýþarý, yatýyor tüfek orada.
Metin, titrediðini hissetti. Tüfeði, uzanýp aldý. Kýrýk zýpkýn, ipin yüksüðünden tersine döndü, düþtü, kaydý, dipte kaldý. Onu almadý Metin. Bir an, orada durdu, bekledi. Ýstedi, bir þeyler olsun, bir deprem. Bütün o taþlar canlansýn, üstüne yuvarlansýn! Hiçbir þey olmadý. Metin titredi. Ne yaptýðýný, ilk defa ama iyice anladý. Ýnat uðruna, insanca tutku uðruna, çok güzel, çok çok büyük, "yerini dolduran" eþsiz, "bir tane" Ýþte öyle bir þeyi yok etmiþti.
Bir piþmanlýk, utanç, acý sardý içini, daha orada, hemen.
Aldý tüfeði, yükseldi. Son bir defa baktý ardýna. Bahçecik büsbütün boþtu. Yalnýzdý. Öyle kalacaktý. Koca bir dünya yok olmuþtu oradan."

Bir gerçek Renaissance, kendi yarattýðý putlarý, oyuncaklarý, kiþinin kýrmasý. Elektrikli trenin üzerinde tepinen bir çocuk, baþýný alýp da kýrlara kelebek kovalamaya koþabilen... Bir Renaissance yeni ama bambaþka, toplumun engizisyonuna, fiziðe, matematiðe, uzay geometrisine, duygusuzlaþlaþýp yozlaþmaya, on milyon kere milyarlarýn içinde yüz milyarda bir, bir kayýp zerre olmaya, bir rakkam olmaya karþý! Yýldýzlara ayak basýp, kendi kendinden yýldýzlar kadar uzaklaþmaya karþý! Bir Renaissance kýsaca. Ýnsanýn insaný bulduðu... Ýnsanýn kendini bulduðu... Ýnsanýn tasýný taraðýný toplayýp ya da toplamadan her bir þeye tekmeyi vurup tabiata dönüþü... Evet, kýsaca ve sadece tabiata dönüþü, insanýn. Ayý, yýldýzlarý, denizi ve bulutlarý tekrar görüp öðrenmesi, þiirsel bir açýdan güzellikleri fark ederek, yaþadýðýna þükrederek... Astronotlarýn saatlerce üzerinde gezinip dýþkýlarýný býraktýklarýný unutarak mehtaba bakabilmesi! Ve bir bulutun, sadece su buharý deðil, canlý canlý bir güzellik olduðunu anlamasý!
Kitaptan


Mebrure Alevok'un oðlu
Romanýný þu cümlelerle annesine ithaf etmiþ Yaman Koray: "Bu kitabý, her zaman yanýmda, canýmda, beynimde ve yüreðimde olan ve bir yerlerde beni beklediðini iyi bildiðim anacýðým, eþsiz Mebrure Alevok'un ruhuna tüm özlemimle sunuyorum."
Peki kimdi Mebrure Alevok? Kitaplarýnda Mebrure Sami, Mebrure Sami Koray ya da Mebrure Alevok imzalarýný kullanan Mebrure haným, 1907-1992 yýllarý arasýnda yaþamýþ sevilen bir yazarýmýzdý. Muazzez Tahsin, Kerime Nadir gibi o dönemin popüler yazarlarý gibi, o da aþk romanlarý yazmýþtý. Ancak diðerleri kadar çok yazmadý Mebrure Alevok; Leylaklar Altýnda (1936) ile baþlayan roman serüvenini Çöl Gibi (1938) ve Yalan'la (1941) sürdürüp Gönül Cehennemi (1943) ile noktaladý. Aslýnda Leylaklar Altýnda romanýnýn devamýný da yazmýþtý, ama bu roman hiç yayýmlanmadý (bu romanýn tek nüshasý þu anda benim kütüphanemde duruyor ve yayýmcýsýný bekliyor).
Belki romanlarýnýn sayýsý az, ama Honoré de Balzac, Henri Bordeaux, Pearl S. Buck gibi yazarlardan yaptýðý pek çok roman çevirisi var Mebrure Alevok'un. Bugün kitapçý raflarýndaki Pearl S. Buck romanlarýnýn bir çoðunda hâlâ onun adý yazýlý.. Bunun dýþýnda pek çok da tiyatro eseriyle gazetelerde tefrika edilen ucuz romanlar çevirmiþti.
Yeþilçam'a da katkýsý oldu; yönetmenliðini Muhsin Ertuðrul'un yaptýðý 'Halýcý Kýz' filminin senaryosunu Vedat Nedim Tör'ün hikâyesinden yola çýkarak Mebrure Alevok yazmýþtý. Bir yýl sonra kendi romaný 'Leylaklar Altýnda'yý Suavi Tedü'nün çektiði film için senaryolaþtýrdý.
Mebrure Alevok, renkli ve uzun hayat hikâyesini 1971 yýlýnda yayýmlanan Geçmiþte Yolculuk kitabýnda özetlemiþti.

BÜYÜK ORFOZ
Yaman Koray, Akis Kitap, 2005, 382 sayfa, 10 YTL.

M. Sadýk Aslankara Kitaplar Adasý

Naim Tirali'nin Öyküleri

Naim Tirali, Türk öykücülüðüne, 1940'larda hoþ esintiler taþýmýþ bir genç yazar olarak katýldý. Bu yýlki Ankara Öykü Günleri'nde sekseninci yaþýna ulaþan öykücü Naim Tirali'nin unutulmamasýný diliyorum.

Türk öykücülüðünün beslendiði derin yeraltý sularý, güçlü kollarla birleþerek oluþturduðu yataklar, bunlarýn kýyýsýnda boy veren koca çýnarlar biliniyor elbette... Ne ki hemen her öykücü, yalnýzca balýk avlandýðý yerini tanýyor bu çavlanlý, akýntýlý ulu suyun. Öykücülerimizin tümü için böyle bir öne sürüþ gerçekçi olmaz elbette, ne ki gençlerimizin çok büyük bölümünün, Türk öykücülüðü tarihini pek bildiði de söylenemez ne yazýk ki. Zaman zaman tanýklýðýný yaptýðým þaþakalýþlarý, durgunluklarý böyle bir kuþku uyandýrýyor bende.Bu anlamda, pek tanýnmayan öykücülerimizden biri de Naim Tirali (d.25 Aralýk 1925) yanýlmýyorsam...Oysa seksen yaþýna ulaþan Tirali'nin 1940'larda baþlayan öykü verimi, altý ayrý öykü kitabýyla taçlanmýþ. Ýlk yayýmlanýþ tarihlerine göre kitaplarýn adlarýný analým: Park (1947), Yirmibeþ Kuruþa Amerika (1949), Aþka Kitakse (1954), Piraziz Nere Berlin Nere (1984), Aþk Dediðin (1994), Çýlgýnca Þeyler (1994). Þimdi Yön Yayýncýlýk bir deðerbilirlik örneði sergileyerek Naim Tirali'nin kitaplarýný yeniden yayýmlýyor. Ýlk dördü 1998'de son ikisi 1999'da yayýmlanan kitaplara ulaþmak isteyenler için telefon: 212.5117916-5268207.Ýlk öyküsünü on sekiz, ilk öykü kitabýný yirmi iki yaþýnda gencecik delikanlýyken yayýmlayan, 1950'lerde yazýnýmýzýn önemli dergilerinden biri sayýlan "Yenilik"i çýkaran Naim Tirali, öyküye otuz yýl kadar ara vermiþ görünse bile yine de üzerinde durulmasý gereken bir öykücümüz... Naim Tirali'nin öykücülüðünü ne kadar tanýyoruz peki? Daha doðrusu tanýyor muyuz öykülerini?O halde iþte fýrsat...

ÝLK DÖNEM ÖYKÜLERÝ

Naim Tirali'nin sekiz yýl arayla yayýmladýðý ilk öykü kitaplarýnýn birbiri içinde yuvalandýðý, ötesinde birbirine yataklýk yaparak geliþtiði görülebiliyor. Gerçekten de gerek Park'la Yirmibeþ Kuruþa Amerika'nýn gerekse Aþka Kitakse'nin dönemin öykü anlayýþýyla içlidýþlý olduðu çok açýk. Olsa olsa, Tirali'nin üçüncü kitabýna doðru, daha öncelerde eðilim gösterdiði ama bu kez kucaklaþmaya koyulduðu varoluþçu öðelerden söz edilebilir, o kadar. 1943'te yayýmladýðý ilk öykülere göz atýldýðýnda bile öykücü olarak nasýl da ciddiye alýnmasý gereken biri olduðu çýkýyor ortaya. Ýkinci Dünya Savaþý'nýn gizli baskýsý da sezilebiliyor bu öykülerde.Küçük insanlar, "sürüp giden dünya savaþý yokluklarý yüzünden" (Park, 44) aðýrlaþan koþullar, iyice yavaþlayan devinimleriyle Tirali'nin öykülerinde ilginç bir doku oluþturuyor. Naim Tirali, Orhan Kemal'in, "Dünyada Harp Vardý" baþlýklý, bunu yineleyerek geliþtirdiði öyküsünün bir benzerini "Arka Sokak"ta "Dünyada savaþ vardý" diyerek okura sunuyor. (Yirmibeþ Kuruþa Amerika, 40)Evet, Park, bütünüyle Ýkinci Dünya Savaþý yýllarýnýn etkisini sezdiren bir öykü kitabý. Buna karþýlýk, iyimserliðiyle dikkati çekiyor, týpký Oktay Akbal'ýn öykülerinde görüldüðünce... Bu iyimserliðin, onun tüm öykü verimini kuþattýðýný ekleyeyim. Bu ilk öyküler demetinde, hatta Yirmibeþ Kuruþa Amerika'da kendi yöresi Karadeniz'den izler, renkler de taþýyor yazar, böylelikle enikonu göz dolduruyor ilk yapýtýyla. Ama bana göre bir Ýstanbul öykücüsü görünüyor yine de. Dýþarýdan gelmiþ öðrencilik yapan, kaçamaklar yaþamak arzusundaki genç anlatýcýnýn bakýþýndan yansýyan bir Ýstanbul bu...Tirali, Yirmibeþ Kuruþa Amerika'da, Türkiye'nin ABD flörtüyle baþlayan sürecine tanýklýk yapýyor bir bakýma. Samim Kocagöz'ün Sam Amca'sý da anýmsanabilir bu arada. Demek ki 1940'larýn sonlarýnda, 50'lerin baþlarýnda Amerika'yla, NATO'yla iliþkileniþ yazýnýmýzda, bir biçimde ele alýnabilmiþ. Günümüzde AB ile iliþkiler sürecinin, ABD ile yeni iliþkilerin, Türkiye'nin bu iliþkilerdeki konumu üzerinde durulduðu söylenebilir mi? Genç öykücüler sýký sýkýya durmalý bunun üzerinde. Öyle ya, nerede yaþýyor bu genç yazarlar?Sözgelimi kitapla ayný adý taþýyan öykünün, alaysamacý, kara anlatýyla içlidýþlý görünen, ama bu arada dönemi açýmlayan tutumu büyük önem taþýyor bana göre. Kaldý ki alaysamadan ustalýkla yararlanabiliyor Tirali. Öte yandan Yirmibeþ Kuruþa Amerika, genç insanlarýn aþk kadar cinsel sorunlarýna eðiliþindeki içtenlik, bu anlamdaki gerçektenliðiyle dikkati çekiyor. Günümüzdeki genç öykücüler bu konuda, bunca içten olabilmiþler midir diye sordum ister istemez kendime, ne ki olumlu bir yanýt veremedim buna. Özellikle genç yazarlar, bir de bu açýdan okumalý derim Yirmibeþ Kuruþa Amerika'yý... Genç erkeklerin cinsel takýntýlarýna bu denli cesaretle, açýk yüreklilikle eðilebilmiþ bir baþka öykü kitabý var mýdýr bilemiyorum yazýnýmýzda.Ancak belirtmemiz gerekir ki ilk dönemdeki ürünler, bir ölçüde nahif duyarlýklarla örülü örnekler. Bu yanlarýyla bireysel iç döküþle, yoðun bensellik duygusuyla bezeli çokluk... Üstelik bunun son dönemde de enikonu sürdüðü söylenebilir. Dikkati çeken bir yan da Tirali'nin öykülerinin yaydýðý gerçektenlik duygusu. Bundaki içtenlik, yoðunluk! Diyelim bunu saðlarken anlatýcýsýndan yararlanýyor, ancak elöyküsel anlatýmlarýnda da bunun aðýrlýk taþýmasý, öykülerin her koþulda, biçemde gerçektenlik duygusu yaymasý, azýmsanmamasý gereken bir baþarý. Bu arada Ahmet Topçu, Nuri vb. kahramanlarýn öykülerde sürdürdüðü gezi de ilginç bir görüntü sergiliyor. Hele Nuri, her iki dönemde de özel bir önem taþýyor. Bu arada dýþ yaþamdan aldýðý kimi yazarlar da yer alýyor Tirali'nin öykü kahramanlarý arasýnda. Ancak Aþka Kitakse'de önceki iki kitabýna oranla daha soðukkanlý bir öykülemeye yöneldiði söylenebilir yazarýn. Gerçekten de üçüncü öykü kitabýnda ciddi bir olgunlaþma sürecine giriyor yazar.

SON DÖNEM ÖYKÜLERÝ

Naim Tirali, ilk üç kitabýný 1947-54 arasýndaki sekiz yýllýk dönemde yayýmlarken son üç kitabýný 1984-94 arasýndaki on bir yýlda veriyor. Bu sekiz yýlla on bir yýllýk dönemlerin arasýnda tam otuz yýl süren bir kopukluk gözleniyor... Bu nedenle Tirali'nin öyküleri, dönemlerine göre iki ayrý dilimde ele alýnýp deðerlendirilebilir. Ýlk dönem öyküleri türdeþ bir yapý yansýtýyor bana göre. Oysa son dönem verimlerinde öykülerin türdeþ bir yapýya yaslandýðýný söyleyebilmek çok zor. Naim Tirali, son dönemi simgeleyen Piraziz Nere Berlin Nere, Aþk Dediðin, Çýlgýnca Þeyler baþlýklý üç kitabýnda da neredeyse hemen her yöne doðru atýlým gösteriyor ya da onca yýl geçtikten sonra, öyküyle arasýnda yeniden köprüler kurmaya çabalýyor sanki. Bunun için ilk üç kitabýnda kendisinden emin görünen genç öykücü gidiyor, bunun yerine kuþkucu bir öykücü geliyor, durmadan yeni biçem denemeleri, arayýþlar, hatta yöneliþler sergiliyor...Bu yüzden ilk dönemde kendini apaçýk ele veren biçemsel kararlýlýðýn yerini, tam tersine bu kez arayýþlar, çeþitlilikler kadar kararsýzlýklar alýyor. Buna göre ilk dönem öyküyü yakalamýþçasýna bir hava sergileyen Tirali siliniyor, yerine öykü arayýþlarýnda bir Tirali geliyor! Ýlginç ama ortaya çýkan sonuç bu bana göre!Bütün bu olumsuzluklara karþýn Tirali'nin, ikinci dönemde öykü sanatýnýn iç dinamizmi baðlamýnda yine de çok daha yaratýcý olduðunu söylemek olasý. Çünkü ilk döneminde enikonu tutucu görünüyor yazar, öyküde koþullanmýþ bir beðeniyle ilerliyor, oysa son döneminde saða sola savrulsa da hep arayýþ içinde...Sözgelimi burkulma, bu son dönemde görülüyor... Röportajdan yararlanma eðilimiyle de yine bu son döneminde karþýlaþýyoruz onun. Ýlk dönem öykülerinde yararlandýðý alaysama da, belirgin yükseliþ gösteriyor. Öte yandan Tirali, ilk öykülerinde baþlayan cinselliði odakladýðý öykülerini de sürdürüyor. Ýlk devrede genç eriþkinin cinselliðiydi öykülerde yer bulan. Son dönem öykülerinde bu kez de olgun erkek cinselliðini iþliyor. Örneðin kitaba adýný da veren "Çýlgýnca Þeyler ya da Kimi Raporlar Gibi" baþlýklý öykü bu yönde alýnabilir. Demek ki cinsellik Tirali'de on yýllar boyunca süren en temel izleklerden biri, hatta baþlýcasý.Naim Tirali, bu son devrede, kimileyin günce havasýnda ya da denemeye yatkýn tutumla da sunabiliyor öykülerini. O zaman bunlara "öykümsüler" demek, bunlarý birer "öykücük" olarak görmek daha doðru sanki. Röportaj havasýndaki anlatýlarýyla birlikte ele alýndýðýnda, ilk evrenin birebir öykü deðeri yansýttýðý, ama ikinci evrenin daha çok bir anlatý biçiminde aðýrlýk taþýdýðý söylenebilir buna bakýlarak. Tirali, son dönem ürünlerinde bütün bütüne anlatýmcý özellik taþýmaya koyuluyor sanki. Sözgelimi Aþk Dediðin'de birbirini bütünleyen ilk dört öykünün, açýktan açýða bir romans havasý yaydýðý öne sürülebilir sanýyorum. Bunlarla birlikte Çýlgýnca Þeyler'deki ilk iki öykü birer kýsa oyun, hatta radyo oyunu olarak da alýnabilir pekâlâ. Ancak bu yaklaþýmýn Aþka Kitakse'deki ayný adý taþýyan öyküyle baþladýðý, en azýndan bunda uç verdiði unutulmamalý yine de. Sonuç olarak Naim Tirali, otuz yýl arayla yansýttýðý öykücülüðünde deðiþen bir yazar kimyasý da yansýtýyor elinde olmaksýzýn!

ÖYKÜ EMEÐÝNDEN GERÝYE KALAN

Naim Tirali'nin, Türk öykücülüðüne, 1940'larda hoþ esintiler taþýmýþ bir genç yazar olarak katýldýðý açýk. Ýyimser bakýþ egemenliðinde, her iþe olurundan bakan genç öykü kiþileriyle, anlatýcýsýyla, biraz da delidoluluk yansýtan bir genç yazar. Dönemi içinde umut veren bu öykücünün, 1954'te kendini suskunluða kaptýrýp otuz yýl boyunca bunu sürdürmesi büyük þanssýzlýk olmuþ doðrusu. Türk öykücülüðüne çok iyi bir baþlangýç yaptýðý açýk çünkü Tirali'nin. Gerçekten de öykülerinde hiçbir iddia taþýmadan, ötesinde izlenimci bir edayla toplumsal deðiþimlerden ilginç, üstelik çok net ipuçlarý döþediðini düþünüyorum yazarýn.Bu yýlki Ankara Öykü Günleri'nde sekseninci yaþýna ulaþan öykücü Naim Tirali'nin unutulmamasýný diliyorum. Çaðrýlmalarý gerekmez ille, ama Salim Þengil'le birlikte iki öykücümüz üzerine çeþitli oturumlar, etkinlikler gerçekleþtirilebilir herhalde. Sözü genç öykücülere getireyim buradan kalkarak... Gönülden diliyorum, sizler de böyle güzel yaþlara ulaþýrsýnýz... Ama sürdürdüðünüz þu genç yaþlarda, üstelik birer öykü yazarý ya da adayý olarak deðerbilir olmazsanýz büyüklerinize, yarýn o yaþlara vardýðýnýzda siz kimden bekleyeceksiniz bu tutumu? Gelin Naim Tirali'nin sözleriyle baðlayalým yazýyý:"... Yaþlý edebiyatçý görevi, istesem de istemesem de bana düþ(.)tü artýk... Ýleride bir gün, þimdi gençliklerinin en güzel yýllarýný yaþadýklarýnýn farkýnda bile olmayan dostlarýma düþeceði gibi." (Aþk Dediðin, 95)

CK, 10.02.2005

Feridun Andaç'la yazýn yaþamýný konuþtuk

'Beni yakalayan þey edebiyatýn ve sanatýn büyüsüydü'

Yaþama biçimi, okumak ve yazmak üzerine kurulmuþ; kendisini, yazýyla olan iliþkisiyle açýklamaya çalýþan bir insan; Feridun Andaç... O, geçmiþi oluþturan bellek denilen birikime dönüp baktýðýnda, kendisini, hep kitapla yüzleþmiþ, sürekli okuyan, okuduklarýndan notlar çýkaran biri olarak düþündüðünü söylüyor. Bu, aslýnda çok da yabansý deðil...Niye mi... yanýtlarýný aþaðýda bulacaksýnýz...

Elif Þahin

-Kitapla, okumakla-yazmakla olan tanýþýklýðýnýz ne zaman/nasýl baþladý, biraz bahseder misiniz?- Kendi çocukluðuma dönüp baktýðýmda, hayatý algýlamaya baþladýðým ilk anlar aklýma geliyor; evimizde kitabýn olduðunu o kitaplarýn elden ele dolaþtýðýný, okunduðunu hatýrlýyorum. Tabii çocuk hep baþka þeylerle ilgilenir, oyuncaklar vs. Baþlangýçta kitabýn bir oyuncak gibi hayatýmýza girdiðini hatýrlýyorum, Yunus Emre'nin Divaný' ný hatýrlýyorum, Ýnce Memet, Balzac'lar... Yani oyuncak, oyun, kitap bir imge; 3-4 yaþlarýmla alakalý... Derken kardeþim okula baþlýyor, ben de ona özeniyorum, ben de okula gideceðim diye bana da önlük diktiriliyor ve okula gidiyorum.Yani erken baþlýyorum, kaydettirmiyorlar ama bir süre gidip geliyorum aðabeyimle. Çanta alýnýyor, kalem- defter alýnýyor ve onunla beraber okuma yazmayý söküyorum. O da bir etken; ister istemez "yazý-kâðýt"; böyle bir imge var. Zamanla bilinçli okumaya baþladýðým dönemlerde de çevrem, aile ortamý, okuduðum okullar, öðretmenler çok etkileyici oldu. Sanki kitap okuma tutkusu zaman içerisinde benim yazma yolumun çýkýþ noktasýydý, çünkü okuduðum kitaplar üzerine notlar tuttuðumu hatýrlýyorum, özetler çýkardýðýmý hatýrlýyorum. Bütünüyle yazýyla kendi iliþkime dönüp baktýðýmda, hiçbir zaman bunu yazarlýk kavramý olarak düþünmedim. Aklýmda böyle bir þey yoktu. Çünkü bu, zaman içerisinde, sanat kavramýyla tanýþtýktan sonra "yazarlýk" kavramý, "sanatçý" kavramý belleðimde oluþmaya baþlamýþtý. Bunda resim öðretmenimizin de çok etkisi olmuþtu. Zaman içerisinde, okuduðumuz kitaplarý yazan insanlarýn, resimlerini sevdiðimiz ressamlarýn kiþiliklerini merak etmiþtim. Zaten o yýllarda (ortaokul ) biyografi okumaya meraklýydým. Padiþah hayatýndan tutun da Ýskender'e kadar, Leonardo Daa Vinci'nin hayatýna kadar birçok sanatçýnýn hayatýný okumuþtum. Çünkü o tür kitaplar da sizi, aslýnda farkýnda olmadan bir þekilde yönlendiriyor, onlarýn yaþam serüveni baþarýlarý, baþarýsýzlýklarý... Bütünüyle aldýðým eðitim belki de sanat eðitimine eðilimli olmama sebep; zaman içerisinde okuyarak yazýya yönelmiþ olmamda da sanki belli yazarlarýn, belli sanatçýlarýn benim üzerimde etkileyici olduðunu söyleyebilirim. Örneðin Rus Edebiyatý çok etkileyiciydi. Gogol'ünden, Çehov'una, Puþkin'ine...Genç bir adamýn okuma dünyasýnda klasikler etkili olabiliyorsa o zaman sanki bir þey yakalanmýþ oluyor. Bu yakaladýðý þey de belki sanatýn, edebiyatýn, yazýnýn büyüsü.

YAZMA DÜRTÜSÜ

- Peki, okumak ve yazmak arasýnda nasýl bir bað var sizce?- Okuyan insanda yazma dürtüsü çok baskýndýr. Sizin bütünüyle yazdýklarýnýzýn "bir þey" olmasý bence baþlangýçta çok önemli deðil. Ne yazýyorsanýz yazýn, daha sonra ne yazmak gerektiðini sorgulamaya baþladýðýnýzda, iþte o zaman, yazacaðýnýz tür beliriyor. Oysa baþlangýçta yazmýþ olmak için yazýyorsunuz. Bir süre sonra yazdýklarýnýzýn sizdeki anlamýný sorgulamaya baþladýðýnýzda, "peki o zaman nasýl yazacaðým" diye kaygý baþlýyor. Bunun için de belli yazarlarýn sizin dünyanýzda yer etmiþ olmasý gerekiyor. Bu anlamda mesela J. Paul Sartre' ý okumuþ olmak beni derinden etkilemiþti. Çünkü Sartre bir düþünce adamýydý, felsefeciydi, edebiyatçý, aydýndý, onun yazdýklarýnda bizim gördüðümüz edebiyatýn arka planýný görüyorduk. Neydi bu? Roman, öykü, þiir; bunlarýn arkasýnda, yazan insanýn ne için, ne amaçla yazdýðýný dile getiren bir felsefi bakýþ, bir dünya görüþü... Bu anlamda, tabii ki benim için bunlar hep etkileyici olmuþtu. Böyle yol açýcý bir durumdan söz edebilirim. - Sanýrým, size "yazma" eyleminde yol gösterici olan, yalnýz edebiyat alanýndaki eserler deðil. Edebiyat dýþýnda hangi sanat dallarý yolunuza ýþýk tuttu?- Tabii yalnýzca edebiyat deðil, edebiyatýn dýþýndaki sanat dallarýnýn da etkileyici olduðunu söylemek isterim. Mesela sinema çok etkili oldu. Çünkü birçok filmi izleyen bir çocuktum. Siz nasýl ki yaþamýn önünde duramayýp, yaþadýklarýnýzý biriktiriyorsanýz, izlediðiniz filmler de sizde bir birikme, bellek oluþturuyor. Zaman içerisinde sizin o karanlýk kuyuya attýðýnýz þeyler, izler, renkler, konular, insanlar, filmler bir süre sonra gün ýþýðýna, "yazarak" çýkmaya baþlýyor. Müzik, hakeza fotoðraf sanatýyla çok ilgilenmiþtim. O zaman müzik belki de temel uðraþým olabilecekken tamamen edebiyata yöneldim, resim; ayný þekilde. Þunu söyleyebilirim sanatýn bir dalý/alanýyla uðraþan bir insanýn yaþama süresi içerisinde, baþka sanat dallarýna ilgi göstermemesi mümkün deðil. Ýnsan bir heykele bakarak bir yazý bile tasarlayabiliyor. Edebiyatýn diðer sanat dallarýyla bir anlamda iliþkisi bu. Yani görsellik ve imge dünyasýný zenginleþtiren bütün sanatlarýn, edebiyatý taþýyan bir yaný olduðunu söyleyebilirim. - Bu imge dünyanýzýn geliþmesine, yapmýþ olduðunuz gezilerin büyük katkýsý olduðunu söyleyebilir miyiz?- Kesinlikle...Benim edebiyat alanýndaki yazýnsal yolculuðumda gezilerin çok önemli bir yeri vardý. Çünkü yaptýðým bütün gezilerde, küçük bir defter edinmiþtim, onu yanýmda taþýrdým ve nereye gidiyoruz; hemen oranýn adýný yazardým; mesela, þunu þunu gördüm, þöyle oldu, þu kadar km. kaldý, þu tarihi binalar vardý vs... Çocukluktan beri bunu sürdürürüm; iyi ki böyle bir alýþkanlýk edinmiþim. Bununla birlikte bir de, yapacaðým yolculuklardan önce gideceðim o yerle ilgili kitaplar edinirim, okurum; gittiðim yerde oraya ait bir defter açarým, oradaki en eski kitapçýyý bulur, o kentle /yöreyle ilgili yayýmlanmýþ herhangi bir kitap varsa onu edinirim. Bu nedir? Ýnsanýn zenginleþmek için verdiði bir çaba, bir uðraþ; bir anlamda, insaný sürekli okumaya yönelten bir uðraþ. Tabii ki sanatýn özünde bu var. - "Ölüme karþý hayatý savunma biçimi" diyebilir miyiz sanat için?- Tabii, sanatý, ölüme karþý hayatý savunma biçimi olarak da ele alabiliriz. Derler ya "hayat mý sanatý taklit eder, yoksa sanat mý hayatý?" Oysa bence sanat bir savunma biçimi. Sanat iyiyi anlatýrken tabii ki kötüyü-olumsuzu da anlatýyor. Edebiyat da bu anlamda en etkileyici kaynak, araç. - Birçok yazýnsal türde yazan birisiniz. Neden bunca farklý türde yazýyorsunuz?- Hayatý farklý biçimler, farklý bakýþ açýlarýyla algýlamak derdi var ya, bununla birlikte öðrenme gibi bir çabanýz da var. Mesela, bir yazar üzerine bir þeyler yazarken veya bir eleþtiri, bir inceleme yazýsý yazarken de farklý kaynaklardan, pek çok bilgiyi, kendi daðarcýðýnýza aktarýyorsunuz. Onu daha iyi öðrenmek, daha iyi kavramak için böyle bir çaba içinde oluyorsunuz. O anlamda belki, farklý yazýnsal türler arasýnda dolaþmanýn getirdiði bir zenginlik var. Ýnceleme , eleþtiri türleriyle baþladým, yetinmemenin arkasýndan da denemeler, öyküler yazdým, yakýnda roman çalýþmalarým yayýmlanacak. Farklý türlerde yazarsanýz giderek daha da zenginleþen bir yazý dünyanýz, birikiminiz oluyor. - Resimle de uðraþtýðýnýzý biliyoruz...- Evet, çok sevdiðim yazarlarýn portrelerini çizdiðimi hatýrlýyorum. Hatta öyle bir kitap tasarlýyorum; kendi yazýlarýmý, denemelerimi resimlerle süsleyebileceðim bir kitap... Siz hangi alana daha çok emek veriyorsanýz, o sizin önünüzü açýyor. Yazmak için göstermiþ olduðum ayný emeði, ayný çabayý resme göstermiþ olsaydým, resimde baþarýlý olabilecektim. Ama resmi arka planda tutuyorum, resim benim için bir hobi. Müzikle de iliþkim var ama müzik de bir hobi...

GELENEÐÝ BÝLMEK

- Birikimden bahsettiniz, yani geleneði bilmenin önemi nedir edebiyatta/sanatta? - Diyelim ki öykü yazýyorsanýz ya da o alanda birtakým þeyler yapmak istiyorsanýz, sizin Çehov'u bilmeniz, okumanýz gerekir, Sait Faik'i bilmeniz gerekir. Tolstoy'u, Balzac'ý okumadan, roman yazmaya kalkýþmanýz roman sanatýný bilmemektir, bir eksiktir. Onlarýn size öðreteceði çok þey olduðu düþüncesindeyim. Çünkü okuyup hesaplaþmanýz, öðrenmeniz gerekir, öyle bir geleneði, yüz çevirmeden benimsemiþ olmanýz gerekir. Yeni bir þeyler ortaya koyabilmek için en azýndan o insanlarýn ne yaptýðýný bilmek gerek. Zaten bütün sanatlarda bu böyle. Geleneðe sahip çýkabilmek, onu yarýna taþýmak için bu, edebiyatta da kaçýnýlmaz bir þey. - Son kitabýnýz, ayný zamanda ikinci öykü kitabýnýz olan "Kar Masallarý"ndan bahseder misiniz biraz?..- "Kar Masallarý", "Gönlümün Yitik Yurdu" ile ayný yýl yayýmlandý. Artarda yayýmlamýþ iki kitap; bir anlamda onlarýn benden çýkmýþ olmasýný istedim. Uzun süredir öyküler yazýyordum, ama yayýnlayýp yayýnlamamakta biraz tereddüt de etmiþtim. Çünkü elimdeki romanlarýn yayýmlanabilmesi için bunlarýn da benden çýkmasý gerektiðini düþündüm. Öykü benim için ilk göz aðrýsý, üstelik çok da sevdiðim bir tür. Öykü zaten sürekli yazýlabilecek bir tür, hani "bir dönem yazdým artýk yazmam" diyebileceðiniz bir þey deðil. Belki þiir için bunu diyebilirisiniz, ama öykü için diyemezsiniz. Çünkü hayatýnýzýn her döneminde öykü vardýr. Siz, öyküyü her ana yazacakmýþsýnýz gibi dolaþýrsýnýz, bakarsýnýz, görürsünüz, yaþarsýnýz ve o yaþam içerisinden "evet þimdi ne var, hangi öyküyü yazacaðým" þeklinde bir uyur-gezerlik durumu söz konudur. - "Kar Masallarý" neyin öyküsü? - "Kar Masallarý", benim yaþadýðým, doðduðum, büyüdüðüm coðrafyanýn renklerini dile getiriyor. Çünkü ben, onlarý yazmasaydým duramayacaktým. Ýlk gençlik yýllarýma kadar Erzurum'da yaþadým ve orasý doðu kültürünün, geleneksel sözlü anlatý geleneðinin ve "kar kültürünün" çok baskýn olduðu bir ortamdý. Öylesine zengin bir ortamdý ki; kalemi elime alýp yazmaya baþladýðým anlardan itibaren, ben hep o coðrafyayý, o yaþanmýþlýðý, o gözlemleri yazmaya yöneldim. Çünkü bir anlamda, bir yazar bir yere (coðrafyaya) aittir, bir kültüre, bir dil ortamýna aittir. O aidiyet duygusuydu belki bana "Kar Masallarý"ný yazdýran... "Kar" ya da "Masal"ý daha fantezi olsun diye kullanmadým; masal diye ya da kar imgesi diye alýp iþlemedim. Çünkü o gerçekten hayatýmýzýn ayrýlmaz bir parçasýydý. Hatta düþünce yapýmýn bir parçasýydý. Çünkü o coðrafyada, o kültür sizi o kadar biçimlendiriyor ki, siz oradan kopup uzaklaþtýktan sonra, onun ne anlama geldiðini daha iyi kavrýyorsunuz. Çünkü ömrümün 14 yýlýný o kentte geçirdim. 18 yaþýnda Erzurum'dan ayrýldým fakat çocukken 4 yýl Ýstanbul'da yaþadým. 30 küsur yýldýr Ýstanbulluyum -ki onu bile tam diyemiyorum- demek ki ne kadar çok bir yerde yaþamýþ olmanýz önemli deðil. Sizin dil bilincinizin, belleðinizin asýl oluþtuðu yer önemlidir. Yani orasý bir dað baþý da olabilir, bir köy de, bir kasaba, bir kent de... Bu anlamda benim ömrümün o 14 yýllýk zaman dilimi o kentte geçti. Duygu belleðim, dil belleðim, düþünce belleðim o süreçte oluþtuðu için ben o kente daha çok baðlandým ve yazarken de orayý yazma gibi bir duyguya kapýldým. Bir anlamda "Kar Masallarý", benim o kente olan borcumun bir yansýmasý olarak da algýlanabilir. - Neden "masal"? Size masallar anlatan "hala" dan bahseder misiniz?.. - Doðu toplumlarýnda halk hikâyeleri, masallar çok yaygýndýr. Televizyonun olmadýðý, radyonun bile çok fazla yaygýn olmadýðý bir ortamý düþünün; geceleriniz belirli eðlencelerle geçiyor ya da geceleri belli þeylerle doldurmak zorundasýnýz. Orda da masal çok anlatýlýrdý. Halam tabii ki çok usta bir masal anlatýcýsýydý ve bizim çocukluðumuzun da þenliðiydi ayný zamanda. Bize her geldiðinde ya da biz ona her gittiðimizde, mutlaka defalarca ayný masalý ondan dinlediðimizi hatýrlarým, yorulmak bilmeden... O masallarýn bizde, zaman içerisinde bir birikim, bir bilinç oluþturduðunu gördüm. Yazarken de "þöyle yazayým, böyle yazayým" diye bir duyguya kapýlmadým; yazarken ister istemez oradan derleyip toparladýklarýnýzý, yazdýðýnýz konu ve anlattýðýnýz atmosferin süzgecinden geçirerek yansýtýyorsunuz. Bu da sizin dil belleðinizi, duygu dilinizi, hayata bakýþýnýzý oluþturuyor. Daha çok masallar... Halam o açýdan çok etkileyici olmuþtur benim hayatýmda.

BÝN BÝR GECE MASALLARI

- Bin Bir Gece Masallarý'ndan bir etkilenmiþlik var mý?- Ben ortaokula baþladýðýmda, Bin Bir Gece Masallarý'nýn kýsaltýlmýþ versiyonunu bulmuþtum, çok sevmiþtim. Çünkü halamýn anlattýðý masallarýn tadýný bulmuþtum. Bir de o zamanlar, "Hayat" dergisinde "Ali Baba ve Kýrk Haramiler"in çizgi romaný vardý. Hiç unutmam, kare kare o çizgi roman aklýmdadýr. Belleði bütünleþtiren, müthiþ bir þey; halanýzýn anlattýðý masallarý dinliyorsunuz, Ali Baba ve Kýrk Haramiler çizgi romanýný, Bin Bir Gece Masallarý'nda gemici Sinbad'ýn öyküsünü okuyorsunuz. Masallar, bence okuma belleðinin çok hýzlý dönmesini ve kavrama bilincinin çok çabuk geliþmesini saðlayan bir þeydi. Masal dinleme ve daha sonrasýnda bir de dinlediðiniz masalý anlatma becerisine soyunuyorsunuz. Dinlediðimiz masallarý, mahallede kendi aramýzda, birbirimize anlatýrdýk; evcilik oynardýk, bazýlarýmýz anne, bazýlarýmýz çocuk, bazýlarýmýz hala, teyze... Ýþte o hala, teyze, nine rolünü üstlenenler masal anlatýrdý. Halamýzdan dinlediklerimizi mahalledeki oyunlarýmýza taþýrdýk.- Öykü yazma düþüncesinin arka planýnda yatan neydi?- Beni öykü yazmaya yönelten, hayatýn akýp giderken bize sunduklarýný, belleðimizde çok derin izler býrakanlarý, yaþadýðýnýz bazý olaylarý, etkilendiðiniz bazý durumlarý ýþýk çarpmasýyla, birdenbire anýmsýyorsunuz. Ama anýmsarken, dönüp olduðu gibi yazmýyorsunuz; bir insanlýk durumundan yola çýkýyorsunuz ve baþka durumlarý baþka olaylarýn yansýlarýný da getirip oraya taþýyorsunuz, yeni bir þeye dönüþtürüyorsunuz. Yeni bir dil yaratýyorsunuz, yeni bir biçim ortaya çýkarýyorsunuz. Ýþte yazýda "yaratýcýlýk" dediðimiz þey bu; yoksa bir olayý alýp, baþtan sona anlatsanýz, o bir röportaj olur. Ya da bir olayýn on karede çekilmiþ fotoðrafý veya yarým saatte yapýlmýþ filmi olur. Bu deðil, filmde ve fotoðrafta bile siz bir þeyler katýyorsunuz. Yazýda ise baþka bir dile dönüþtürme eylemini gerçekleþtiriyorsunuz. O da belirli bir edebi bakýþ, bir birikim, neyi, nasýl, niçin anlatmak gerektiðini bilmekten geçiyor. O zaman hayat akýp gidiyor, hayat akýp giderken birçok olay, birçok durum, birçok kesit gözünüzün önünden geçiyor...- Son olarak, sizce yazarlýk (Türkiye koþullarýnda) bir meslek olarak mý deðerlendirilmeli yoksa bir hobi mi?

YAZARLIK BÝR MESLEK

- Ben yazarlýðý bir meslek olarak görme eðilimindeyim. Çünkü iyi veya kötü herhangi bir meslekte, belirli bir iþi yapmak için bilgi birikimine ihtiyacýnýz var. Usta-çýrak iliþkisinden geçme gibi bir derdiniz var ve onunla hayatýnýzý idame ettirme gibi bir çabanýz da var. Bugün Türkiye koþullarýnda eðer ona karþý (yazarlýða) gereken emeði-çabayý gösterirseniz, yazarlýðý bir meslek olarak benimseyerek yaþamýnýzý sürdürebileceðinizi söylemek isterim. Tabii ki meslek olarak bakarken, yazarlýðý bir geçim aracý olarak düþünmemek de gerekiyor. Ama sonuçta yazdýðýnýz bir þeyin kitaba dönüþmesi, o kitabýn okura ulaþmasý gibi bir boyutu var bu iþin. Bu anlamda yazarlýk bir meslek olarak mý benimsenmelidir, yoksa bir hobi midir sorusu sorulabilir. Yazarlýk bir hobi deðil, yani gelip geçici bir heves deðildir. Belirli bir birikim, emek ve çaba ile ancak var olabilecek bir meslektir. Siz her gün bir sporcu gibi, bir müzisyen, bir ressam, bir heykeltýraþ gibi çalýþarak kendi önünüzü açabilirsiniz. Bir hafta ya da bir ay yazmadýðýnýz, okumadýðýnýz zaman ne kadar zorluklar çekebileceðinizi de görürsünüz. O açýdan yazarlýðýn da zanaata yakýn bir yaný var, onu yadsýmamak gerekiyor ve bunun için de sürekli okuyan, araþtýran, sürekli yazma dürtüsünü içinde taþýyan birisidir yazar. Yazmanýn bir kurtuluþ olabileceðini, saðaltýcý bir yanýnýn da olabileceðini, bunun içinde, bunun (yazmanýn) cehenneminde yaþayan biri daha iyi bilebilir diye düþünüyorum. Bu iþte yetenek, iþin yüzde yirmi beþlik kýsmý, geri kalan yüzde yetmiþ beþlik kýsým ise çaba-emek. Kar Masallarý/ Feridun Andaç/ Doðan Kitap/ 160 s.

CK, 10.03.2005