5/10/2007 · Kategori: Soylesi
Yılları biriktiren bir kitap ‘Oyalı Mendil’
Kadir İncesu
B. Fahrettin Fidan tam bir kitap kurduymuş deyim yerindeyse... Daha ilkokul öğrencisiyken simit alması için verilen harçlıklarını harcamaz kitaba yatırırmış. Bu yüzden çok azar işitmiş, dayak yemiş birlikte yaşadıklarından... 60 yaşını geçtiği günlerde ise aynı azarı eşinden işitiyor... Evin içinde nereye baksanız kitap dolu çünkü... Hatta büfelerdeki tabak bardakları çıkarıp yerlerine de kitaplarını koymuş... Eşinin durumunu düşünün artık... Kitaplarını da en az çocuklarını ve eşini sevdiği kadar seviyor.
“Evde işim olmadığında, bir dolap önüne geçip kitaplarımı seyrederdim. Sonra birden içim kabarır, onları birer birer elime alıp okşardım. Tozlarını üflerdim. Adeta sevişirdim onlarla. Rafı boşaltıp hepsini tek tek elden geçirdikten sonra yeniden yerlerine koyardım.” (Haksız mıyım Ama ?, S. 92)
Didinmem neye yarar?
B. Fahrettin Fidan, Yalın Ses Yayınları tarafından yayımlanan ilk kitabı “Oyalı Mendil”de yazma nedenini şöyle açıklıyor: “... Ben yıllarca insanımı yüreğime doldurduysam, onunla, en azından duygularımı, sorularımın açılımını paylaşmam gerek. İyi kötü, az-çok edindiğim deneyimlerimi aktaramazsam, benim onca didinmem neye yarar.”
“Yoksa Hasta mı Oldum” adlı öyküde son birkaç aydır kendisine oldukça sıkıntılar yaşatan hastalığından söz ederken yapmak istediklerini de ayrıntılı olarak anlatıyor... Gerçekleşen düşünceleri mutluluğuna mutluluk katarken gelecek için daha da emin adımlar atmasına yardımcı oluyor. Başkaları tarafından amatörce olarak değerlendirilen şiirlerini de kitaplaştırmak istediğini anlatıyor açık yüreklilikle: “... Onlar benim duygularımı yansıtıyorlar. Onlarda benim sevinç, mutluluk, acı ve gözyaşlarım saklı. Onlar bence, benim çocuklarım.”
50 yıl önce İstanbul
B. Fahrettin Fidan yaklaşık 50 yıl öncesinin Kartal’ını, Kadıköy’ünü kısaca İstanbul’u anlatıyor. Çocukluğunun geçtiği köşkü, köşkün odalarını paylaştığı teyzesi, dayısı, eniştesi ve diğer yakınlarını, arkadaşlarını, okulunu, hiçbir zaman vazgeçmediği kitaplarını, bin bir güçlükle bulduğu işini, ilk görüşte beğenip evlendiği eşi Türkan’ı, çocuklarını, dostlarını, yıllardır hayallerini süsleyen Yalın Ses adlı dergisini anlatıyor. Bu öyküler sadece Fahrettin Fidan’ın yaşamından kesitler sunmuyor. İstanbul’u da anlatıyor. İster anı niyetine, ister öykü niyetine okuyun beğeneceğinizden kuşkum yok... Fahrettin Fidan’ın yüreğinin seslerini dinleyeceksiniz yazılarında, geç de olsa...
B. Fahrettin Fidan ile gecikmiş ilk kitabı “Oyalı Mendil”i konuştuk...
İlk kitabınız için neden bu kadar geciktiniz?
Hiçbir zaman uzun yazmayı sevemedim. Daha ortaokul sıralarındayken kendimce şiir adını verdiğim dizeler karalıyordum. Lise yıllarına geldiğimizde Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenimiz rahmetli Tahir Nejat Gencan beyin itelemesiyle düzyazıya başladım. O yaz ve kompozisyon derslerinde yazdıklarımı ve diğer yazılarımı da sakladım. Sonraki yıllarda, gemilerde çalışırken de günlük tuttum ve yazılarımı çoğalttım. Zaman zaman dergilere yolladım. Kimse oralı olmadı. Birkaç arkadaş bir araya gelip “en azından kendi yazdıklarımızı yayınlarız” düşüncesiyle Yalın Ses Yayıncılığı kurduk. Amaçlarımızdan biri, bizler itelendiğimiz için, bize başvuracak gençlerimize elverdiğince sahip çıkmaktı.
Bazı düşüncelerimizi uygulayabildik. Bu arada arkama baktığımda geride 61 yıl kalmıştı. Ama olsun. Nice insanlar var ki benim yapabildiğim kadarını da yapamıyorlar.
Yazmak sizin için ne ifade ediyor?
Bu arada etkilendiğim kişilerin başında kuşkusuz öğretmenim rahmetli Tahit Nejat Gencan Bey gelir. Çünkü onunla adeta baba - oğul gibiydik. Benim yol gösterimciydi. Bir gün hiç unutmam bana çıkışıvermişti. “Bak Oya Baydar adlı bir hanım kızımız ilk kitabını çıkardı. Sen hâlâ oturuyorsun!..”
Benim elimde değildi. Çünkü birikim gerekirdi. Benim birikimim yoktu. Olsa bile neyle ortaya çıkaracaktım. Kısaca mümkün değildi. Sonra ben çok tembeldim. Öyle çala kalem yazmayı beceremiyordum.
Sürdürecek miyim? Tabii evet. Hatta şiirlerimi kitaplaştırmayı da düşünüyorum. Ben yaşadığım kadar daha yaşamayacağım ki. Bu yüzden insanıma ne verebilirsem, ne bırakabilirsem benim sevincim olur.
Kimi insan vardır insanlara şarkılarla seslenir, kimileri şiirler yazar, bazıları söylevler verir, ben yazmaya çalışıyorum. İnsanıma bir şeyler vermem gerekir. Onlarla paylaşmam gerekir. Almak güzel fakat vermek daha da güzel…
Sadece kitap için değil bu gecikme... Bir süre önce bazı genç arkadaşlarınızla Yalın Ses adlı bir de dergi çıkardınız...
Evet bu işe önce dergi ile atıldık. Altı arkadaş gönül birliği yapmıştık. Yaşam koşulları insanları öylesine zorladı ki bu arkadaşlarımız hemen pes ettiler. Benim de fazla dayanacak gücüm yoktu. Dergiye kazanmayı bırakın giderleri karşılayacak oranda bile ilan alamadık, dergimizi düzenli dağıtıp gelir sağlayamadık. 4 sayı sonra da durmak zorunda kaldık. Üzgünüm. Bize güvenenlere özür borcum var.
Sonra, biz yayınevini kurduk ama benim fazla bir katkım olamadı zira 2005 yılından bu yana akciğer kanseriyle boğuşuyorum.
Şimdi 61 yaşımı bitirmek üzereyim.
“Oyalı Mendil”i basılmış olarak ilk gördüğünüzde neler hissettiniz?
Bir yıldır hastalığımla boğuşuyorum. Bazen karamsarlığa kapılsam bile asla teslim olmadım. Teslim olmaya da niyetim yok. Kitabımı elime aldığım günlerde ışınlanıyordum. Beni oldukça bitkin düşürüyordu. Bu sıkıntılar içindeyken duyduğum sevinci düşünebiliyor musunuz? Birçok kimsenin “Aaa vah, vah!” diye baktığı günlerde kucağımda tamamı kendi emeğim olan kitabım, benim çocuğum. Bu yaşına değin doğru dürüst bir şeye sahip olamamış bir kimsenin sevincini varın siz hayal edin!..
Bu kitap ile okura vermek istediğiniz mesaj nedir?
Bu kitapta yer alan öykülerimin her satırında benden bir parça vardır. Hiçbiri uydurma değildir. Yani bir tür anılar demeti, öyle diyelim. Bundan sonraki çalışmalarımda da beni bulacaksınız.
İnsan ömründe 60 yıl az bir zaman değildir. Bunca yılda kişi olumlu - olumsuz birçok deneyim kazanır. Bu deneyimleri başkalarına aktarmayıp kendiyle birlikte gömmek, doğrusu hiçte hoş olmasa gerek. İnsanı seven ona bir şeyler vermelidir bence.
“Ben O Duayı Bilmiyorum” adlı öykünüzde annenizin ölümünü anlatıyorsunuz...
Bilirsiniz insanın en değerli yakını annesidir. Hele benim gibi babasını çok küçük yaşta yitirmiş, onu da annesinde özdeşleştirmiş biri için anne çok daha önemlidir. Bir de onun yıllar süren ama aslında hiçbir şey yapılamayan hastalığıyla uğraşmak zorunda olmak anlatılması mümkün olmayan bir iştir. Düşünün ki onunla birlikte yıllarca hastalığını yaşadım, onun her gün biraz daha göçüp gitmesini gözledim. Çok zordu çok…
“Bir Yapraktan Diğerine” adlı öykünüzün son cümlesinde, “Aslında İstanbul’da değişen bir şey yok. Yıllar önce ne ise yine aynı. Çevrenize şöyle bir bakarsanız geçmiş gözlerinizin önüne geliverir” diyorsunuz? Gerçekten değişen bir şeyler yok mu?
Bana göre İstanbul hep aynı. Neden derseniz, İstanbul o zamanlar da karmakarışık ve kalabalıktı yine öyle, o zamanlar da yerlere sümkürüp tükürüyorlardı yine öyle, yine o zamanlardaki gibi her yer çöplük, insanlar yine birbirine karşı saygısız, yine birbirlerini sevmiyor, birbirlerinin gözlerini oyuyorlar.
4 Mayıs 2006 Evrensel
15/9/2007 · Kategori: Soylesi
|
 |
Eski Edebiyata
Yeni Yorumlar
Sayı: 107
Temmuz-Ağustos 2007 | Necati Tosuner: “Çok kısa öykü, öyle olması gerektiği için
çok kısa olan öyküdür”
|
|
|
|
Yeni öykü kitabınız Yakamoz Avına Çıkmak (Kanat Kitap, 2007) üç bölümden oluşuyor. Bu üç bölümde üç ayrı tarzda yazdığınız öyküler bulunuyor.
Önce, birinci bölümdeki çok kısa öyküler hakkında konuşalım istiyorum. Kısalıkları ve cümlelerin dize gibi kesilmeleri nedeniyle şiir –özellikle anlatımcı şiir– sanılabilecek metinler bunlar.
Yok, “şiir” demeyelim. Şair arkadaşlarıma ayıp etmeyelim. Övünmek gibi olmasın, ben hiç şiir yazmadım.
Hiç mi?
Hemen hemen hiç. Şunu diyorum: Bu yaştan sonra böyle bir şey yapmaya niçin kalkışayım ki?.. Ülkenin beş bin elli birinci şairi olmak beni kesmez! Yani, sayıda “birinci” var diye…
Peki, bir denemenizde, anlatacağını en az sözcükle anlatan bir öykücü için, “sanki kalemle değil de makasla yazmış” gibisinden bir söz ettiğinizi anımsıyorum.
Ama onlar “çok kısa öykü” değildi. Elde Kitap’ın son denemesidir. Barış Bıçakçı. Üç sayfada anlatıyordu anlatacağını. Çok beğenmiştim.
Siz de bu birinci bölümdeki öyküleri kaleme alırken “makas”ınızı hiç korkmadan kullanmış gibisiniz.
Öykünün “çok kısa” biçimlenmesi için “makas”ın işlevi artıyor kaçınılmaz olarak. Ha, şöyle bir şey oldu: Kitabın dosyasını Sinan Kılıç okumuştu. Baktım, ilk öyküden bir satır atmış. Vay be! Bir sözcük de ben attım. Adam Öykü’de yayımlanmıştı, şimdi kitapta –iyice– “makas”lanmışı var.
Sizi bu denli kısa öyküler yazmaya iten nedir?
Seviyorum. Eskiden Necati Tosuner Sokağı’nda yapmıştım. “Hadi, bir ‘çok kısa’ yazayım…” diyor değilim. Benim bu tür öykü için önerdiğim tanımlardan biri şöyledir: “Çok kısa öykü, öyle olması gerektiği için çok kısa olan öyküdür.” İçimden öyle geliyor.
Bu çok kısa öyküler, ilk bakışta kısacık bir an’ı duyuruyor, anlatıyor bize, ama bu sekiz on cümlenin işaret ettiği, anlatmadan anlattığı daha geniş bir alan var ve…
Derinliği de olan!
Evet, derdini en az sözcükle anlatmaktan, damıtılmış metinler kurgulamaktan öte bir durum gibi görünüyor bu bana. Böyle sıkıştırılmış bir anlatım gibi görünürken, okurun algı dünyasında genişleyen, genişlemeye, açılmaya, “derinleşme”ye hazır bir kurgu. Sanki zembereği öyle bir sıkmışsınız ki, öykünün bittiği anda zemberek boşalıveriyor.
O zembereğin atmasını göze alıyor yazar. Benim şu Elde Kitap’ı el altında tutmakta yarar var. Demin sözünü ettiğim tanımlardan biri de şöyledir bu kitapta: “On gram pamuk değil, on gram demir.” Böylesine bir yoğunlaştırmanın ayrı bir önemi olduğuna inanıyorum. Hiç çekinmeden şu da sorulabilir: Bu emeğe değer mi? Evet, çok para etmez. Daha para edecek şeyler peşindeyseniz, boşa giden bir emek olarak da görülebilir. Böyle bir inanışı da küçümsediğimden değil doğrusu, ama kendim o tarza uzak durmak isterim. Az önce de söyledim: Sevilerek yapılan bir iş… Böyle. Seviyorsanız, uykunuzun kaçmasından sevinç duyarsınız.
Yakamoz Avına Çıkmak’ın ikinci bölümünde yer alan iki öykünüzün (“Alanya’da Bir Kıyıda” ve “Gölgeler”in) ortak özelliği, öykü anlatıcılarının, iç dünyalarına bakarken kendilerine kıymaktan hiç sakınmayışları gibi göründü bana. “Gölgeler”in anlatıcısı şöyle diyor: “Şimdi iç çekmek de güzel. İç çekmeyi güzel bulduğuna kendini inandırmak da. Öyle sanmak da…”
Fazla kurcalıyor, değil mi?..
Kurcalamak ne kelime, deşiyor. En küçük bir jest ya da gelgeç bir hislenme durumunda bile kendini kandırmayacak hale gelmiş, korunaksız, kendisini koruyabilecek her türlü örtüyü üzerinden sıyırmış bu öykü anlatıcısının kendine ilişkin şu saptaması da vurucu: “Dışım soğuk.. içim uykulu.”
Ben güzel bulurum bunu. Olmayan bir “kaktüs” türü, –dikenleri kendine.
Bu soğukluk, bu soğuma, ya da soğukkanlı bakış giderek daha derinlemesine bakmaya başlamış olmanın sonucunda mı ortaya çıkıyor, yoksa tam tersine, derinlere indiğinde öykü anlatıcısının yeni bir tür kendini koruma gereksiniminin mi sonucu?
Derinlere bakmayı çoktan öğrenmiş.. dahası, öğrenmek zorunda kalmış.
Ve derinlere bakmaktan artık hiç çekinmeyen.. üstelik, bunu alışkanlık edinmiş.
“Alanya’da Bir Kıyıda”da bir kez öykünün başında, bir kez de öykünün sonunda yer alan bölümde, öykü kahramanı şöyle betimleniyor: “Umutlanmanın boşa umutlanmakla sonuçlanacağını bilen, yine de umutlanmayı, yeniden.. yeniden umutlanmayı kendine hiç yasaklamamış olan; oysa umutlara kolayca kapılma yaşını da iyice geride bırakmış olan, bir adam…”
Burada iç içe geçmiş, birbiriyle çelişiyormuş gibi görünen birkaç farklı ruh halinin nasıl bir arada bulunduğunu, görmekteyiz. Aynı zamanda, kişinin iç bakıştaki çıplaklığı, korunaksızlığı çarpıcı bir yalınlıkla karşımıza çıkmakta.
Evet “yalın” ama, karmaşık da.
Haklısınız, öykünün ana gövdesini geçmişteki bir olay oluşturmakta. Bu deneyim, öyküdeki adama bir içgörü kazandırmakta. Umutlarını besleyen de bu. Ne var ki, umut sevinçli bir beklenti olmaktan artık çıkmış durumda.
Beklentisiz bir umut, ha?..
Bir “yanarak var olma” biçimine, bir “kendini perişan etme” biçimine dönüşüyor. Sevinmek değil, perişan olmak için umutlanıyor. Hep “kendi bıçağının üzerine düşme”ye eğilimli… Daha doğrusu, böyle olacağını kestiren, ama bundan sakınmayan bir duruşu var.
Necati Tosuner’e –mi– benziyor!
Onu ben söyleyemem.
Öyle olsa da.. olmasa da, bu damarda çok iş var. Epeydir bir taslak üzerinde çalışıyorum. “Kasırganın Gözü” koydum adını. Bakıyorum yer yer çok iyi. Sonra bir de bakıyorum ki, gözümden düşmüş. Şöyle bir durum anlatılmak isteniyor: Altmış yaşına geliyorsun, ve iğde çiçeğinin kokusu değişiyor. Yahu, iğde çiçeğinin kokusu değişir mi!.. Falan…
Yakamoz Avına Çıkmak’ın üçüncü bölümü tek bir öyküden oluşuyor: “Gelecek”. Neredeyse tamamı diyaloglarla kurulu bu öykünün. Öykü kişilerinin ruh halleri konuşmalardaki kesikliklerde, tutukluklarda seziliyor. İlk bölümdeki eksiltmelerden çok farklı bir anlatım seçmişsiniz bu öyküde. Eksiltme yerine çoğaltmışsınız.
Evet, çünkü yapı olarak birbirinden çok değişik. 45 sayfalık bir öykü bu. Şunu da söylemeliyim: Ben öykünün romandan çok şiire yakın durduğuna –durması gerektiğine– inanırım. Bu yüzden, şiire tanınan biçimsel özgürlük genişliğinin –büyük ölçüde– öyküye de tanınmasını isterim.
Bu açıdan bakarsak…
Bu açıdan bakarsak, Yakamoz Avına Çıkmak’ta rahatça görülebilecek olan, öykünün tam sınırlarında dolaşma ve bunu örneklerle çeşitlendirme çabasıdır.
Bu “Gelecek” adlı öyküyü oluşturan diyaloglar…
Şunu sormadan geçmeyelim: Niçin?.. Üstelik 45 sayfa uzunluğunda, ve romana böylesine uzak. Oysa, şiire –yer yer– nasıl da yakın!..
Bu diyaloglar, ilk bakışta öyküde asıl anlatılmak istenenin ötesinde, gündelik sohbetler gibi duruyor.
Sıradan, –gibi.
Evet ama bu söz kalabalığının içerisinde, Bilge’nin ne duyumsadığı, gelecekten ne beklediği doğrudan ifade edilmiyor –hatta önüne çıkan “seçim”in gerçekten bir seçim olup olmadığı da anlaşılmıyor. Siz Bilge’nin sözlerinin o tutulduğu anlarda, onun bir anlık alınmalarında, o dalgınlığında sezdiriyorsunuz bütün bunları.
Sayfalar süren ruhsal çözümlemeleri çok okuduk. Bu da böyle olmak istiyor. Yakamoz Avına Çıkmak’taki yalınlığın “yalınkat” diye nitelendirilmesinden hiç korkmadım. Çünkü, bu incecik kitaptaki kendisini gizlemiş olan emek yoğunluğunu, en yakından bilen kişiyim ben. Necati Tosuner’in dokuzuncu öykü kitabı bu. Bir onuncusu ya vaar.. ya yok… “Patlıcanda son nokta!”
’MAYA’ isimli romanıyla Milliyet Sanat Dergisi’nin ’İlk Kitap İlk Baskı’ yarışmasında birincilik ödülü alan Leyla İpekçi’nin yeni kitabı ’Başkası Olduğun Yer’, Kanat Yayınları’ndan çıktı. ’Maya’nın devamı niteliğindeki kitapları ’Sinan’ın Mayası’ ve ’İlk Kötülük’ün ardından yayımlanan ’Başkası Olduğun Yer’, türünün sınırlarını zorluyor. Bir roman olmakla birlikte şiire yaslanan kitapta çocuksu ve dinsel üslup öne çıkıyor; kitap, üslubu ile çok kişisel bir metne dönüşüyor. 
"Şu Çılgın Türkler" kitabının yazarı Turgut Özakman, Atatürk tarafından Beyaz Şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirilişinin 85. yıldönümünde İnebolu'ya gelerek konferans verdi.