AlsahBlog

Dilimiz ve Dil Kirliliði / Osman ÞAHÝN

15/1/2007 · Kategori: Inceleme

Dilimiz ve Dil Kirliliði

Osman Þahin

12 Eylül'den sonra, Atatürk'ün bizzat kendi parasýyla kurdurduðu Türk Dil Kurumu kapatýldý. Yasalar çiðnenerek hem de. Türk Dil Kurumu'nun yönetimi, dil devrimine karþý olanlara teslim edildi. Bugün de bu durum sürmektedir. Böylece güzelim Türkçemizin yuvasýna yabancý dillerin yumurtalarý konuldu. Türkçe bilim dili deðildir gibi saçma sapan tartýþmalar baþladý. Ve dilimizdeki aþýrý kirlenme, o günden bu güne bir çýð gibi büyümektedir.

Bizler konukseveriz ama yurdumuza, evimize gelen Ýngilizce, benim dilimi susturuyor, onu kovamaya çalýþýyorsa, bütün satýþ yerlerinin, meydanlarýn, otellerin, büyük binalarýn, iþhanlarýnýn, özel televizyonlarýn, magazin dergilerinin adlarýndan benim güzelim Türkçem kovuluyorsa, bütün gücümüzle buna karþý çýkmamýz gerekiyor. Yurduma gelen konuk elimizi dostça tutuyorsa, dilimize saygý gösteriyorsa, onu her zaman hoþ karþýlarýz. Ama elimizi tutmuyor da, parmaklarýmýzý sýkarak kýrmaya çalýþýyorsa o el dost eli deðildir.

Unutmayalým, diller uluslarýn gece gündüz yanan kandilleridir. Ülkeme gelenler benim kandillerimi, sokak lambalarýmý söndürüyorlarsa, benim anamdan atalarýmdan öðrendiðim güzelim Türkçeme bir çeþit 'Soykýrým' uyguluyorlarsa, onlara karþý savaþým vermemiz gerekmektedir.

Dilimizi topraðýmýzý korur gibi korumalýyýz. Çocuklarýmýza býrakabileceðimiz en büyük servet, zengin, temiz bir Türkçe olmalýdýr.

Ceyhun Atuf Kansu, bugünleri görmüþ, ta 1966 yýlýnda yazdýðý bir þiirde þöyle diyor: "Haraç Mezat / Yaylalarýmdan yarýn oksijenimi satarsanýz / Ve korkuyorum alfabemdeki ulusal besini / Türkülerimi sevincimin gezeneðini, / Aðlamak hakkýmý bile aðýtlardan, / Baðýmsýzlýk yelinin yolunu keserseniz / Bir gün onurumun altýn madenini verirseniz / Daðlarýmý da satarak el oðluna, / Alýn gidin o gün, hayrýný görün demokrasinin" Ýmece Dergisi, sayý:65, Eylül 1966.

Osmanlýlarda ve günümüzde kimi edebiyatçýlar, birtakým söz oyunlarý ile sözü gerçek yaþamdan koparmaya çalýþtýlar. Ýçinde tane olmayan harmaný savurmaya benzer bu. Oysa bugün dünya çýðýrýndan çýkmýþtýr. Ülkemiz ve dünya insanlýðý ABD emperyalizmi ile AB emperyalizminin aðýr kuþatmasý altýndadýr. Ülkemizin çok büyük sorunlarý vardýr. Çok büyük haksýzlýklar ve kötülükler vardýr. Biz yazarlar bütün bunlarý, yalnýzca biçim ve sözcük oyunlarýyla, moda anlayýþlarýyla halkýmýza nasýl anlatacaðýz? Sözcüklerin anlamýný ve kan grubunu deðiþtirenleyiz.

Söz sanatýný 'Salt anlatýmdýr' diyerek, onu özünden kopararak ölü sözcükler yýðýnýna dönüþtüremeyiz. Kulaða hoþ gelen, sýk bir sözcük örgüsüyle ama özünde hiçbir þey olmayan þiirler, öyküler, romanlar yazýlýyor günümüzde. Buna plastik anlatým ya da slikonlu anlatým da diyebiliriz. Ýçi boþaltýlmýþ sözcüklerle kulaða hoþ gelen ses dizimleriyle kalýcý bir sanat yapýlamaz

Son yirmi beþ yýldan beri dilimiz yüzsüzleþtirilmeye baþlandý. Dilimiz adeta hadým ediliyor. Günümüzde 'alýcýlarý hep batý'yý, batý dillerini çeken bir çeþit sömürge vatandaþý kimliðindeki kiþiler, konuþmalarý ile yazýlarý arasýna Ýngilizce sözcükleri serpiþtirmeden kendini alýkoyamýyorlar. Bu kiþiler etkili yerlerde olduklarý için, toplumumuza çok kötü örnek olmaktadýrlar. Son yýllarda dilimize o kadar yabancý sözcük girdi ki sýradan bir kentin ana sokaklarýndaki satýþ yerlerinin adlarýna baktýðýmýz zaman bunu kolayca anlayabiliriz.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 1926 yýlýnda, 825 sayýlý madde ile sýnýrladýðý TÜRKÇE SATIÞ YERLERÝNÝN ADLARI ile ilgili yasa, Turgut Özal zamanýnda kanun hükmünde bir kararname ile ortadan kaldýrýldý. O günden sonra da dilimiz yabancý sözcüklerin saldýrýsýna uðradý. Sonuç olarak bir futbol takýmýnýn oyuncu kadrosuna dönüþtü dilimiz. Sahaya çýkan on bir kiþinin yarýsý yabancý futbolculardan oluþuyor çünkü. Dilimiz, kendi kültürlerinden, kendi coðrafyalarýndan utanan, ona sýrt çevirenlerin alkýþlandýðý, parlatýldýðý bir döneme girmiþtir. Türkilizce melez bir dil oluþmuþtur. Bu dille sanat yapýlabilir mi? Seyrani'nin ünlü deyiþiyle "Eðri okla doðru niþan vurulabilir mi?"

Dilini yozlaþtýranlarýn önce kendilerini yozlaþtýrdýklarýný burada apaçýk söylemeliyim. Yazýlý ve görsel basýnda Türkçe harfleri kendi ses uyumlarýyla deðil, Ýngilizce ses uyumuyla okuyup söyleyerek, örneðin: "Er aþ negatif kan aranýyor" diye duyuru yapýyorlar. Duyuru sözcüðüne "anons", gen sözcüðüne "junior" diyorlar. Yýldýz sözcüðüne "star", cankurtaran sözcüðüne "ambulans" diyorlar. Film gösterime girdi demek varken, "vizyona girdi" diyorlar. Dünya sözcüðü, "world"la yer deðiþtirdi. Hoþça kal sözcüðü "bye bye" oldu. Halkýmýz gökyüzüne sema deðil, gökyüzü diyor. Ayný anlama gelen bir televizyon kanalýnýn adý "sky". Yaþam demek varken "life", haber demek varken "haber portalý", yüksek, verimli çalýþma demek varken "performans" diyorlar. Kendi ana dillerini ayaklar altýna almak için adeta çýldýrýyorlar. Bu bir aþaðýlýk duygusunun, yabancý diller karþýsýnda kendi ana dilini küçük görmenin göstergesi deðilse nedir?

Tanýtýma "demo", sunucuya "spiker", gösteriye "show", gösteri yapana "showmen", radyo sunucusuna "diskjokey", hanýmefendiye "fýrstlady", bakkala "market", torbaya "poþet", maðazaya "süper, gros market", ucuzluða "damping", duyuru tahtasýna "bilbord", sayý tablosunun adýna "skorbord" diyorlar. Bilgi vermeye, bilgilendirmeye "brifing", bildiri sunmaya "deklarasyon", uðraþa "hoby", kentlerin giriþine güzelim "Hoþ geldiniz" yazmak varken "welcome", kent çýkýþýna yine Ýngilizce "goodbye", korumaya "bodygard", sanat ve meslek ustalarýna "duayen", saygýn kiþiye "prestij sahibi", alanlara, meydanlara "platform", merkezlere "center", büyüðe "mega", küçüðe "mikro", sonuca "final", özleme "nostalji", iþ hanlarýna "plaza", sergiye "galeri, center room, show room", ana kentlere "mega kent", yolüstü aþevlerine "fast food", yemek çeþitlerine "menü", ödemeye ise "adisyon" diyorlar.

Sözlerimi ünlü þairlerimizden Cemal Süreya'nýn bir sözü ile bitiriyorum. "Türkçeden bir kýl kopar; içinde güneþler, dünyalar, ýrmaklar vardýr. Ama Türkçeden koparacaksýn..."

GEÇMÝÞTEN GELECEÐE / Cumhuriyet 13.10.2005

20/10/2006 · Kategori: Inceleme

GEÇMÝÞTEN GELECEÐE

ORHAN ERÝNÇ
Sonsuzluk Yolcusu

Attilâ Ýlhan 'ý bugün sonsuzluða uðurlayacaðýz. Artýk bedeni aramýzda olmayacak. Ama edebiyatýmýza verdiði seçkin ve kalýcý eserleri ile 50 yýlý aþkýn süredir kýdemli bir meslek ustasý olarak gazeteciliðimize yaptýðý katkýlar her zaman canlý ve taptaze kalacak.

Ýlhan, birlikte çalýþma olanaðý bulduðum yazarlar arasýnda ''en düzenli olanlar'' tanýmýna uygun düþen ustalarýmdan biriydi. Yazýlarýný ayný formatta ve arayýp anýmsatmaya hacet býrakmadan iletirdi.

Kendisinin kimliði, kiþiliði ve sanatçýlýðý konusunda gazetemizde çok sayýda bilgi aktarýldý. Onlarý yinelemek istemiyorum.

Ancak okurlarýma, kendisinin bana ilettiði iki notu belge olarak sunuyorum. Bunlarda, yazar ve insan Attilâ Ýlhan'ýn verdiði önemli ipuçlarý olduðunu düþünüyorum.

Özellikle imzasýnýn da hayranlarý için deðerli bir aný olduðuna inanýyorum.

Anýsý önünde saygýyla eðilirim.

oerinc@cumhuriyet.com.tr

Cumhuriyet 13.10.2005

Öðrencilerin tamamýna yakýný internet ve televizyonu seçiyor, ders dýþýnda okumayý gereksiz buluyor

Kitap okumaya zaman yok
FÝGEN ATALAY

Gençlerin çoðu, televizyon ve interneti kitaba tercih ediyor. Ders dýþý kitap okumayý ''gereksiz'' bulan öðrenciler, okullarýn da ''okuma alýþkanlýðý'' kazandýrmada baþarýsýz olduðu görüþünde.

Okuma araþtýrmasý alanýnda çalýþan eðitimci Ferhat Özen , özel bir okulda, ''okuma alýþkanlýðý'' üzerine bir araþtýrma yaptý. Araþtýrmanýn sonuçlarý þöyle:

''Lise son sýnýf öðrencilerinin yüzde 45'i en son 6 yýl önce ders dýþý bir kitap okumuþ. Öðrencilerin yüzde 22'si ise en son 4 yýl önce ders dýþý bir kitap okumuþ. Öðrencilerin yüzde 6'sý 3 yýl önce, yüzde 3'ü bir yýl önce, yüzde 2'si 6 ay önce ders dýþý bir kitap okuduðunu söylüyor. Lise son sýnýf öðrencilerinin yüzde 7'si ders kitabý dýþýnda öykü, roman, gezi, inceleme, deneme, þiir gibi herhangi bir türde kitap okuduðunu anýmsamýyor. Bu öðrencilerin yüzde 70'i TV, internet vb. varken kitap okumanýn gereksiz olduðunu düþünüyor. Öðrencilerin yüzde 27'si okullarýn okuma alýþkanlýðý kazandýramadýðý görüþünde. Okuma oraný 10 binde 1.''

KÝÞÝ BAÞINA DÜÞEN KÝTAP...

Araþtýrmanýn sonuçlarýný deðerlendiren Ferhat Özen, Türkçe ve edebiyat baþta olmak üzere derslerin, çocuk ve gençleri kitaptan ve edebiyattan soðuttuðunu belirtti.

Özen, ''Fransa'da kiþi baþýna 7, Almanya'da 6, Ýsveç'te 11, Japonya'da 18 kitap düþerken Türkiye'de kiþi baþýna düþen kitaptan söz edilemiyor bile'' dedi. Türkiye'de bir yýlda basýlan kitap sayýsýnýn, Japonya'da bir günde basýlan kitap kadar olduðuna dikkat çeken Özen, þöyle devam etti:

''Türkiye'de okuma oraný 10 binde 1. Bunun anlamý þu: Türkiye'de 70 milyonda yalnýzca 7 bin kiþi kitap okuyor. Milli Eðitim Bakanlýðý'nýn yaptýrdýðý bir araþtýrmaya göre altý kiþiye bir kitap düþüyor. Ancak, ders kitaplarýnýn da bu araþtýrmaya katýldýðýný biliyoruz. ÝTO'nun yaptýðý en son araþtýrmaya göre ise Türk halkýnýn satýn alma gereksinmeleri listesinde kitap, 86'ncý sýradan 116'ncý sýraya düþmüþ bulunuyor.''
Cumhuriyet 13.10.2005

Ýnsanlýk Destaný...
Öner YAÐCI

Yurdumuzun unutulmaz bilgelerinden Aziz Nesin 'in'Bu Yurdu Bize Verenler, Borçlu Olduklarýmýz' gibi çocuk kitaplarýnda vurguladýðý bir gerçeklik var: Yurdumuza borçluyuz, ödüyorum ödüyorum bitmiyor, diyordu o. Yaþamýyla, düþünceleriyle, eylemleriyle, yazdýklarýyla hep borç ödedi. Kime borçluydu o, biz kime borçluyuz?

Bir ulus düþünün ki, kendi yazgýsýný elleriyle çizerken kendisi gibi uluslarýn da yol göstericisi olmuþ. Bu ulusun geleceðini belirleyen bir kutsal savaþ yaþanmýþ. Bu kutsal savaþ, bir ulusun kahramanlaþarak gerçekleþtirdiði bir mucizeye dönüþmüþ. Bir destan kahramanýnýn bilgeliði, gözüp ekliði, kararlýlýðý ile donanmýþ önderinin gösterdiði hedefe yurtseverlikle yürüyen bu ulus, çaðýn emperyalizmini dize getirmiþ. Bu ulus, ülkesini yok etmek isteyen büyük güçlere karþý direnmiþ ve onun bu direniþine ''çýlgýn'' demiþ kimileri. Bu ulus, Türk ulusu, destansal savaþýmýnýn ''çýlgýnlýk'' deðil, ''direnç ve zafer'' olduðunu kanýtlamýþ dünyaya.

Bu destanýn önderi Mustafa Kemal 'in bir ulusu diriltip özgürlüðe kavuþturmasý, insanlýk tarihinin unutulmaz derslerinden biri olmalýydý ve bu ulus, bu dersi unutamazdý; unutmadý. Bu ulus, önderinin Nutuk'unu (Söylev) baþucu kitabý yaptý. Bu ulusun yavuz evlatlarýndan Nâzým Hikmet , Kuvayý Milliye Destaný'yla bunu kanýtladý. Bu ulusun çocuklarýndan Sabahattin Selek (Anadolu Ýhtilali), Hasan Ýzzettin Dinamo (Kutsal Ýsyan), Sina Akþin (Ýstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele), Þerafettin Turan (Türk Devrim Tarihi), Metin Aydoðan (Mustafa Kemal ve Kurtuluþ Savaþý) ve daha yüzlercesi bu kurtuluþ destanýnýn unutulmazlýðýný anlattý...

Bir tarihsel insanlýk destaný olan Þu Çýlgýn Türkler'i (Bilgi Yayýnevi, 749) okuyunca bunlarý düþündüm.

Özgürleþen bir ulusun, kendisini özgürleþtiren atalarýna ödediði bir duyunç (vicdan) ve onur borcu bu kitap.

Turgut Özakman , bu ulusun yetiþtirdiði bir aydýn olarak Þu Çýlgýn Türkler ile borç ödüyor. Bu borç, yýllardýr dýþtaki ve içteki düþmanlarýnýn yok etmek istediði Ulusal Kurtuluþ Savaþýmýzýn önderi Mustafa Kemal'edir. Bu borç, canlarýný, kanlarýný vermeye hazýr olarak onun önderliðinde bütünleþerek savaþa giren asker-sivil yurtsever aydýnlaradýr. Bu borç, canýný diþine takarak çaresizliklerden çare, umutsuzluklardan umut yaratan ve emperyalizmi dize getiren Kurtuluþ Savaþýmýzýn þehitlerine ve gazilerinedir. Bu borç, ulus olmak için onurla direnen ve ülkesini emperyalist iþgalcilerden ve onlarýn iþbirlikçilerinden kurtarmak için savaþan dedelerimize, ninelerimize olan borçtur. Ýþte bu borcu ödemenin anlamlý bir örneði olmuþ Þu Çýlgýn Türkler.

Çýlgýnlýðýn ne olduðunu dünyaya gösteren bir ulusun çocuklarý, bu çýlgýnlýðýn nasýl yaþandýðýný elbette merak ediyorlar ve yaþadýðýmýz koþullarý anlayabilmenin yolu bilgiden, bilinçten geçiyor.

Cumhuriyet 13.10.2005

Ýþçinin öyküsü, öykünün iþçiliði

18/10/2006 · Kategori: Inceleme

Denizler üstünde bir Don Kiþot

18/10/2006 · Kategori: Inceleme

Denizler üstünde bir Don Kiþot

Ýlk basýmý 1979'da yapýlan 'Büyük Orfoz', tutkularýn romaný: Erkeðin kadýna, kadýnýn erkeðe ve insanýn doðaya olan tutkularýný, o tutkularýn yýkýcýlýðý ile birlikte dile getirmiþ Yaman Koray

09/12/2005

A. ÖMER TÜRKEÞ

Bu yazýmda, son iki romaný arasýnda yirmi iki yýllýk bir zaman farký olan bir yazarýn 70'li yýllarda kaleme aldýðý, belki de türünün tek örneði olan bir romandan söz edeceðim; Yaman Koray'dan ve onun Büyük Orfoz'undan. Bu nedenle kýsa bir hayat hikâyesiyle baþlamak istiyorum. Yaman Koray, 1935 yýlýnda Ýstanbul'da doðdu. Annesi Mebrure Alevok, o dönemin edebiyat çevrelerinin yakýndan tanýdýðý bir isimdir. Koray, Saint-Joseph Fransýz Lisesi'ni birincilikle bitirdi. Ancak büyük kent hayatýný sevmemiþti. Türkiye'nin en eski dalgýçlarýndan biriydi ve denize tutkuluydu. Annesiyle birlikte Erdek'e yerleþerek turizm iþine girdi. Bir süre sonra, Erdek de kalabalýk geldi ona. 1970'lerde Güney Ege'ye yöneldi. Kendi yaptýrdýðý teknelerinde Mavi Yolculuk kaptanlýðý yaptý. Halen Gökova'da yaþýyor.
Büyük Orfoz kitabýnýn ilk sayfalarýndaki hayat hikâyesinde edebiyata gazetelerde yayýmlanan hikâyeleriyle baþladýðý yazýlý. Ancak çevresindeki bitki ve böceklerin dünyasýný anlattýðý ilk kitabý annesi tarafýndan yayýmlatýldýðýnda henüz on iki yaþýndaydý. Vala Nureddin, Akþam gazetesindeki 'Akþamdan Akþam' köþesinde, kitaptan ve küçük yazarýndan söz edip birkaç da alýntý yapýnca, küçük Yaman'ýn ilk kitabý büyük ilgi toplamýþtý.
Gençlik yýllarýnda kaleme aldýðý romanlarýnda -Deniz Aðacý (1962), Gelin Taþý (1963), Sýðýrcýklar (1967), Mola (1970)- deniz kýyýsýndaki köylerde yaþayan insanlarýn hayatlarýna dair hikâyeler anlatmýþtýr. Bunda o dönemde fýrtýna gibi esen 'köy romaný' akýmýnýn etkileri aranabilir. Önce Milliyet gazetesinde tefrika edilen Büyük Orfoz (1979) ise Gökova körfezinin romanýdýr. Bu yýllarda edebiyat dünyasýna karþý bir küskünlük yaþadýðý, bu dünyayý öfkeli bir dille anlattýðý Badanalý Yüzler (1983) romanýndan anlaþýlýyor. O romandaki kahramaný gibi Yaman Koray da kenti terk etmeyi seçmiþtir. Kalemini yirmi iki yýllýðýna bir kenara býrakýr. Artýk denizlerde sürdürecektir hayatýný. Bu yýl yayýmlanan Kuyudaki Adam ile edebiyata geri dönen Yaman Koray, þu sýralar yeni kitaplarýný hazýrlýyor.

Doðaya kaçýþ
Büyük Orfoz, yukarýda özetlediðim hayat hikâyesinden alýnmýþ birkaç haftanýn romanlaþtýrýlmýþ hâli gibi gelecek okuyucuya. Roman kahramaný Metin de Ýstanbul'dan kendisini sürgün etmiþ deniz âþýðý otuz beþ yaþýnda bir adam. Saint-Joseph Fransýz Lisesi'ni birincilikle bitirmiþ, birkaç dil bilen, resim yapan, senfonik müzikten hoþlanan, teknesiyle balýkçýlýk yaparak geçinen Metin'le, büyük bir orfozun peþine düþtüðü bir yaz mevsiminde tanýþýyoruz. Metin, tuhaf bir bað kurmuþtur avlamak istediði hayvanla; bir hayranlýk diyelim, hatta bir aþk, kýsacasý ölümcül bir tutku.
Metin'le birlikte okuyucusuna da izlettiriyor bu eþsiz balýðý Yaman Koray: "O yuvarlak büyük taþýn önünde, o küçük kumla-çamur karýþýmý, pas renkli açýklýðýn ortasýnda; açýklýðýn hemen hemen tümünü kaplayarak, sýrtý koca taþa dönük, hafif hafif oynayan ön yüzgeçleri elleri ve kafasý yerden azýcýk kalkmýþ, kuyruðuyla yere basar gibi... Patlak, iri gözleri, yukarýlara, uzaklara dikili, hareketsiz duruyordu! Yeþil sarý hareler, tek benek yoktu üzerinde... Koyu kahverengi, kapkara, soluk kara ve çok büyüktü... Sýk sýk soluklanarak hazýrlanmayý, þiþinmeyi, hatta nefes almayý bile kestiðini fark etti Metin... Çok büyüktü, evet... Her görüþte bunu daha iyi anlýyordu. Tüplü dalýþlarýnda, altmýþ yetmiþ kiloluk orfozlar vurmuþtu Metin... Ama böylesini görmemiþti. Hele bu kadar sýð suda! Ýriydi. Adam gibi. Manda gibi... Hareketsiz, kayýtsýz, kýpýrtýsýz, orada, en fazla bir on-on iki metre derinde, kütük gibi, ölü gibi ama kocaman, çok büyük, öyle uyur gibi, kaya gibi duruyordu... Bir yerlere bakýyor, hiçbir þey görmüyordu sanki... Çok büyük. Çok güzel bir balýk. Kapkara. Kocaman. Sýrtý dönük duruyor. Kýpýrtýsýz."
Ne var ki zýpkýný bir türlü tetikleyemeyecektir Metin; belki istediði açýyý bulamadýðýndan, belki de istemediðinden. Tam o günlerde beklenmedik, davetsiz bir misafir girer hayatýna; Ayla. Ýzmirli zengin bir iþadamýnýn kýzýdýr Ayla. Birkaç günlüðüne geldiði bu ýssýz koylarda Metin'le karþýlaþmak alt üst edecektir Ayla'yý; buna da bir hayranlýk diyeceðiz, hatta bir aþk, kýsacasý ölümcül bir tutku!.. Metin, bir yanda kafasýnda orfozun hayali bir yanda içinde Ayla'ya karþý uyanan duygularýyla yeni bir hayatýn eþiðine gelmiþtir...


Ýki av hikâyesi
Büyük Orfoz'u 1970'li yýllarda, henüz kitap hâline gelmeden önce, Milliyet gazetesinde tefrika edilirken okumuþ ve çok etkilenmiþtim. Sadece hikâyesi deðildi etkileyen, hikâyeyi okurken denizaltýnýn bütün renklerini, seslerini, kokusunu, kýsacasý bütün güzelliðini hissedebiliyorduk.. Öyle ki, aradan neredeyse otuz yýl geçtikten sonra bu yazýyý hazýrlamak için kitabý yeniden elime aldýðýmda, o sahnelerin hafýzamda kalan görüntülerinin romandaki tasvirlere ne kadar uygun olduðunu hayretle fark ettim. Özellikle de roman kahramanýyla Büyük Orfoz arasýndaki tek taraflý düellonun anlatýldýðý sahnelerin... Yaman Koray, çok iyi bildiði ve çok sevdiði derinlikleri tasvir ederken gerçekten de konuþturuyor kalemini. Metin'le birlikte Gökova körfezinin derinlerine dalmak bir yana, onun tutkusuna ortak da oluyoruz; her ne kadar gönlümüz avcýdan deðil balýktan yana olsa bile.
Büyük Orfoz, tutkularýn romaný: Erkeðin kadýna, kadýnýn erkeðe ve insanýn doðaya olan tutkularýný, o tutkularýn yýkýcýlýðý ile birlikte dile getirmiþ Yaman Koray. Aslýnda sorun tutkularda deðil, tutkular insani ve güzel. Tutku nesnesini -insaný, hayvaný ya da her neyse, iþte onu- yok eden insanýn ona sahip olma, onu mülk edinme, onu deðiþtirme arzusu, yani insanýn bencilliði, insaný kendi isteklerinden baþka her þeye karþý körleþtiren hýrsý. Metin'in orfoza, Ayla'nýnsa Metin'e olan tutkularýnýn nasýl sonlanacaðý üzerine kurgulanan hikâye bu noktada hem ikili hem de ortak bir seyir izliyor. Metin, orfozu doðada, balýðýn kendi ortamýnda, hatta evinde görmüþ ve sevmiþtir. Ona ancak o dünyanýn dýþýnda sahip olabileceðini, ama o sahip olma anýnda orfozun artýk bütün görkemini ve güzelliðini yitireceðini düþünemez bile. Oysa modern hayattan tam da bu nedenle kaçtýðýný söyler romanýn baþýnda Metin; ölümlü hayatta her þeyin, paranýn, iktidarýn, ünün, yani herkesin yöneldiði, taptýðý her þeyin, bomboþ, saçma olduðunu fark etmiþ, hýrslarýndan arýnmýþ ve buralara yerleþmiþtir. "Toplumun engizisyonuna, fiziðe, matematiðe, uzay geometrisine, duygusuzlaþýp yozlaþmaya, on milyon kere milyarlarýn içinde yüz milyarda bir, bir kayýp zerre olmaya, bir rakkam olmaya" karþý gelmiþtir. Teknesine Don Kiþot'un atý Rossinant'nýn ismini vermesi bundandýr. Ama yine de insani tutkularýna yenilecektir.
Aslýnda farkýna varmadan o balýkla kendini özdeþleþtirmiþtir; o da yalnýzdýr, tek baþýnadýr, özgürlüðüne düþkündür, güçlü gibi görünmekle birlikte belki de orfoz kadar savunmasýzdýr. Ve Metin, Ayla için bir avdýr. Ayla da, tutkuyla baðlandýðý bu baþkalarýna benzemeyen, sürüden ayrý adamý yaþadýðý ortamda tanýmýþ ve sevmiþtir. Metin'den daha gerçekçidir; ona sahip olmasý için bu ortamdan çýkarmasý gerektiðini çok çabuk sezecektir. Üstelik hayat hakkýnda romantik felsefeleri de yoktur. Þimdi Gökova körfezi bu iki büyük düelloya þahitlik yapacaktýr.
Roman kahramanlarýný iyi ve kötü, güçlü ve zayýf yanlarýyla birlikte ele alýrken onlara sevgiyle yaklaþan Yaman Koray, günümüz büyük kent insanýnýn bunalým ve arayýþlarýný erken bir tarihte dile getirmiþ. Önsözünde söylediði gibi otuz beþ yýl öncesinin dünyasý bu, ancak insani duygularý yakalayabilmiþliðiyle bugüne ve geleceðe de seslenebiliyor. Bugünün deðerleriyle baktýðýmýzda belki Metin'de somutlanan erkek tiplemesi biraz fazla erkek, Ayla'da somutlanan kadýn tiplemesi belki biraz fazla kadýn; ama belki de erotizmi yerli yerinde kullanýþýyla hiç de itici gelmedi bana. Zaten asýl hikâyesi kadýnlar, erkekler ve iliþkiler üzerine odaklanmýyor; Büyük Orfoz, hiç kuþkusuz insan doða iliþkisine dair yazýlmýþ en güzel romanlarýmýzdan bir tanesi.


Ve son dalýþ
Romanýn en etkileyici bölümünden, Metin'in orfozu vurmak için son dalýþýný yaptýðý sahneden bir alýntý ile bitiriyorum. Sanýyorum yazdýklarýmý da özetler mahiyettedir: "Maðaranýn önündeki kumlu açýklýk, kaç sefer yüreðini oynatan, güm güm güm ettiren bahçecik, boþ, hep bomboþ kalacak... Bir daha ama hiçbir zaman o orfoz, o büyük eþsiz, orada çýkýp oturmayacak... Yukarýlarý gözlemeyecek. Bitti. Ve þimdi, o açýklýkta, pýrýl pýrýl, ne de renkli, upuzun bir tüfek, insan eli, zýpkýný kýrýk ama yapacaðýný yapmýþ, keyifli, zevkli, bir ucu maðaraya dönük, o aðýz ki hiçbir daha öyle, o kadar kuvvetle çamur kusmayacak dýþarý, yatýyor tüfek orada.
Metin, titrediðini hissetti. Tüfeði, uzanýp aldý. Kýrýk zýpkýn, ipin yüksüðünden tersine döndü, düþtü, kaydý, dipte kaldý. Onu almadý Metin. Bir an, orada durdu, bekledi. Ýstedi, bir þeyler olsun, bir deprem. Bütün o taþlar canlansýn, üstüne yuvarlansýn! Hiçbir þey olmadý. Metin titredi. Ne yaptýðýný, ilk defa ama iyice anladý. Ýnat uðruna, insanca tutku uðruna, çok güzel, çok çok büyük, "yerini dolduran" eþsiz, "bir tane" Ýþte öyle bir þeyi yok etmiþti.
Bir piþmanlýk, utanç, acý sardý içini, daha orada, hemen.
Aldý tüfeði, yükseldi. Son bir defa baktý ardýna. Bahçecik büsbütün boþtu. Yalnýzdý. Öyle kalacaktý. Koca bir dünya yok olmuþtu oradan."

Bir gerçek Renaissance, kendi yarattýðý putlarý, oyuncaklarý, kiþinin kýrmasý. Elektrikli trenin üzerinde tepinen bir çocuk, baþýný alýp da kýrlara kelebek kovalamaya koþabilen... Bir Renaissance yeni ama bambaþka, toplumun engizisyonuna, fiziðe, matematiðe, uzay geometrisine, duygusuzlaþlaþýp yozlaþmaya, on milyon kere milyarlarýn içinde yüz milyarda bir, bir kayýp zerre olmaya, bir rakkam olmaya karþý! Yýldýzlara ayak basýp, kendi kendinden yýldýzlar kadar uzaklaþmaya karþý! Bir Renaissance kýsaca. Ýnsanýn insaný bulduðu... Ýnsanýn kendini bulduðu... Ýnsanýn tasýný taraðýný toplayýp ya da toplamadan her bir þeye tekmeyi vurup tabiata dönüþü... Evet, kýsaca ve sadece tabiata dönüþü, insanýn. Ayý, yýldýzlarý, denizi ve bulutlarý tekrar görüp öðrenmesi, þiirsel bir açýdan güzellikleri fark ederek, yaþadýðýna þükrederek... Astronotlarýn saatlerce üzerinde gezinip dýþkýlarýný býraktýklarýný unutarak mehtaba bakabilmesi! Ve bir bulutun, sadece su buharý deðil, canlý canlý bir güzellik olduðunu anlamasý!
Kitaptan


Mebrure Alevok'un oðlu
Romanýný þu cümlelerle annesine ithaf etmiþ Yaman Koray: "Bu kitabý, her zaman yanýmda, canýmda, beynimde ve yüreðimde olan ve bir yerlerde beni beklediðini iyi bildiðim anacýðým, eþsiz Mebrure Alevok'un ruhuna tüm özlemimle sunuyorum."
Peki kimdi Mebrure Alevok? Kitaplarýnda Mebrure Sami, Mebrure Sami Koray ya da Mebrure Alevok imzalarýný kullanan Mebrure haným, 1907-1992 yýllarý arasýnda yaþamýþ sevilen bir yazarýmýzdý. Muazzez Tahsin, Kerime Nadir gibi o dönemin popüler yazarlarý gibi, o da aþk romanlarý yazmýþtý. Ancak diðerleri kadar çok yazmadý Mebrure Alevok; Leylaklar Altýnda (1936) ile baþlayan roman serüvenini Çöl Gibi (1938) ve Yalan'la (1941) sürdürüp Gönül Cehennemi (1943) ile noktaladý. Aslýnda Leylaklar Altýnda romanýnýn devamýný da yazmýþtý, ama bu roman hiç yayýmlanmadý (bu romanýn tek nüshasý þu anda benim kütüphanemde duruyor ve yayýmcýsýný bekliyor).
Belki romanlarýnýn sayýsý az, ama Honoré de Balzac, Henri Bordeaux, Pearl S. Buck gibi yazarlardan yaptýðý pek çok roman çevirisi var Mebrure Alevok'un. Bugün kitapçý raflarýndaki Pearl S. Buck romanlarýnýn bir çoðunda hâlâ onun adý yazýlý.. Bunun dýþýnda pek çok da tiyatro eseriyle gazetelerde tefrika edilen ucuz romanlar çevirmiþti.
Yeþilçam'a da katkýsý oldu; yönetmenliðini Muhsin Ertuðrul'un yaptýðý 'Halýcý Kýz' filminin senaryosunu Vedat Nedim Tör'ün hikâyesinden yola çýkarak Mebrure Alevok yazmýþtý. Bir yýl sonra kendi romaný 'Leylaklar Altýnda'yý Suavi Tedü'nün çektiði film için senaryolaþtýrdý.
Mebrure Alevok, renkli ve uzun hayat hikâyesini 1971 yýlýnda yayýmlanan Geçmiþte Yolculuk kitabýnda özetlemiþti.

BÜYÜK ORFOZ
Yaman Koray, Akis Kitap, 2005, 382 sayfa, 10 YTL.

M. Sadýk Aslankara Kitaplar Adasý

Naim Tirali'nin Öyküleri

Naim Tirali, Türk öykücülüðüne, 1940'larda hoþ esintiler taþýmýþ bir genç yazar olarak katýldý. Bu yýlki Ankara Öykü Günleri'nde sekseninci yaþýna ulaþan öykücü Naim Tirali'nin unutulmamasýný diliyorum.

Türk öykücülüðünün beslendiði derin yeraltý sularý, güçlü kollarla birleþerek oluþturduðu yataklar, bunlarýn kýyýsýnda boy veren koca çýnarlar biliniyor elbette... Ne ki hemen her öykücü, yalnýzca balýk avlandýðý yerini tanýyor bu çavlanlý, akýntýlý ulu suyun. Öykücülerimizin tümü için böyle bir öne sürüþ gerçekçi olmaz elbette, ne ki gençlerimizin çok büyük bölümünün, Türk öykücülüðü tarihini pek bildiði de söylenemez ne yazýk ki. Zaman zaman tanýklýðýný yaptýðým þaþakalýþlarý, durgunluklarý böyle bir kuþku uyandýrýyor bende.Bu anlamda, pek tanýnmayan öykücülerimizden biri de Naim Tirali (d.25 Aralýk 1925) yanýlmýyorsam...Oysa seksen yaþýna ulaþan Tirali'nin 1940'larda baþlayan öykü verimi, altý ayrý öykü kitabýyla taçlanmýþ. Ýlk yayýmlanýþ tarihlerine göre kitaplarýn adlarýný analým: Park (1947), Yirmibeþ Kuruþa Amerika (1949), Aþka Kitakse (1954), Piraziz Nere Berlin Nere (1984), Aþk Dediðin (1994), Çýlgýnca Þeyler (1994). Þimdi Yön Yayýncýlýk bir deðerbilirlik örneði sergileyerek Naim Tirali'nin kitaplarýný yeniden yayýmlýyor. Ýlk dördü 1998'de son ikisi 1999'da yayýmlanan kitaplara ulaþmak isteyenler için telefon: 212.5117916-5268207.Ýlk öyküsünü on sekiz, ilk öykü kitabýný yirmi iki yaþýnda gencecik delikanlýyken yayýmlayan, 1950'lerde yazýnýmýzýn önemli dergilerinden biri sayýlan "Yenilik"i çýkaran Naim Tirali, öyküye otuz yýl kadar ara vermiþ görünse bile yine de üzerinde durulmasý gereken bir öykücümüz... Naim Tirali'nin öykücülüðünü ne kadar tanýyoruz peki? Daha doðrusu tanýyor muyuz öykülerini?O halde iþte fýrsat...

ÝLK DÖNEM ÖYKÜLERÝ

Naim Tirali'nin sekiz yýl arayla yayýmladýðý ilk öykü kitaplarýnýn birbiri içinde yuvalandýðý, ötesinde birbirine yataklýk yaparak geliþtiði görülebiliyor. Gerçekten de gerek Park'la Yirmibeþ Kuruþa Amerika'nýn gerekse Aþka Kitakse'nin dönemin öykü anlayýþýyla içlidýþlý olduðu çok açýk. Olsa olsa, Tirali'nin üçüncü kitabýna doðru, daha öncelerde eðilim gösterdiði ama bu kez kucaklaþmaya koyulduðu varoluþçu öðelerden söz edilebilir, o kadar. 1943'te yayýmladýðý ilk öykülere göz atýldýðýnda bile öykücü olarak nasýl da ciddiye alýnmasý gereken biri olduðu çýkýyor ortaya. Ýkinci Dünya Savaþý'nýn gizli baskýsý da sezilebiliyor bu öykülerde.Küçük insanlar, "sürüp giden dünya savaþý yokluklarý yüzünden" (Park, 44) aðýrlaþan koþullar, iyice yavaþlayan devinimleriyle Tirali'nin öykülerinde ilginç bir doku oluþturuyor. Naim Tirali, Orhan Kemal'in, "Dünyada Harp Vardý" baþlýklý, bunu yineleyerek geliþtirdiði öyküsünün bir benzerini "Arka Sokak"ta "Dünyada savaþ vardý" diyerek okura sunuyor. (Yirmibeþ Kuruþa Amerika, 40)Evet, Park, bütünüyle Ýkinci Dünya Savaþý yýllarýnýn etkisini sezdiren bir öykü kitabý. Buna karþýlýk, iyimserliðiyle dikkati çekiyor, týpký Oktay Akbal'ýn öykülerinde görüldüðünce... Bu iyimserliðin, onun tüm öykü verimini kuþattýðýný ekleyeyim. Bu ilk öyküler demetinde, hatta Yirmibeþ Kuruþa Amerika'da kendi yöresi Karadeniz'den izler, renkler de taþýyor yazar, böylelikle enikonu göz dolduruyor ilk yapýtýyla. Ama bana göre bir Ýstanbul öykücüsü görünüyor yine de. Dýþarýdan gelmiþ öðrencilik yapan, kaçamaklar yaþamak arzusundaki genç anlatýcýnýn bakýþýndan yansýyan bir Ýstanbul bu...Tirali, Yirmibeþ Kuruþa Amerika'da, Türkiye'nin ABD flörtüyle baþlayan sürecine tanýklýk yapýyor bir bakýma. Samim Kocagöz'ün Sam Amca'sý da anýmsanabilir bu arada. Demek ki 1940'larýn sonlarýnda, 50'lerin baþlarýnda Amerika'yla, NATO'yla iliþkileniþ yazýnýmýzda, bir biçimde ele alýnabilmiþ. Günümüzde AB ile iliþkiler sürecinin, ABD ile yeni iliþkilerin, Türkiye'nin bu iliþkilerdeki konumu üzerinde durulduðu söylenebilir mi? Genç öykücüler sýký sýkýya durmalý bunun üzerinde. Öyle ya, nerede yaþýyor bu genç yazarlar?Sözgelimi kitapla ayný adý taþýyan öykünün, alaysamacý, kara anlatýyla içlidýþlý görünen, ama bu arada dönemi açýmlayan tutumu büyük önem taþýyor bana göre. Kaldý ki alaysamadan ustalýkla yararlanabiliyor Tirali. Öte yandan Yirmibeþ Kuruþa Amerika, genç insanlarýn aþk kadar cinsel sorunlarýna eðiliþindeki içtenlik, bu anlamdaki gerçektenliðiyle dikkati çekiyor. Günümüzdeki genç öykücüler bu konuda, bunca içten olabilmiþler midir diye sordum ister istemez kendime, ne ki olumlu bir yanýt veremedim buna. Özellikle genç yazarlar, bir de bu açýdan okumalý derim Yirmibeþ Kuruþa Amerika'yý... Genç erkeklerin cinsel takýntýlarýna bu denli cesaretle, açýk yüreklilikle eðilebilmiþ bir baþka öykü kitabý var mýdýr bilemiyorum yazýnýmýzda.Ancak belirtmemiz gerekir ki ilk dönemdeki ürünler, bir ölçüde nahif duyarlýklarla örülü örnekler. Bu yanlarýyla bireysel iç döküþle, yoðun bensellik duygusuyla bezeli çokluk... Üstelik bunun son dönemde de enikonu sürdüðü söylenebilir. Dikkati çeken bir yan da Tirali'nin öykülerinin yaydýðý gerçektenlik duygusu. Bundaki içtenlik, yoðunluk! Diyelim bunu saðlarken anlatýcýsýndan yararlanýyor, ancak elöyküsel anlatýmlarýnda da bunun aðýrlýk taþýmasý, öykülerin her koþulda, biçemde gerçektenlik duygusu yaymasý, azýmsanmamasý gereken bir baþarý. Bu arada Ahmet Topçu, Nuri vb. kahramanlarýn öykülerde sürdürdüðü gezi de ilginç bir görüntü sergiliyor. Hele Nuri, her iki dönemde de özel bir önem taþýyor. Bu arada dýþ yaþamdan aldýðý kimi yazarlar da yer alýyor Tirali'nin öykü kahramanlarý arasýnda. Ancak Aþka Kitakse'de önceki iki kitabýna oranla daha soðukkanlý bir öykülemeye yöneldiði söylenebilir yazarýn. Gerçekten de üçüncü öykü kitabýnda ciddi bir olgunlaþma sürecine giriyor yazar.

SON DÖNEM ÖYKÜLERÝ

Naim Tirali, ilk üç kitabýný 1947-54 arasýndaki sekiz yýllýk dönemde yayýmlarken son üç kitabýný 1984-94 arasýndaki on bir yýlda veriyor. Bu sekiz yýlla on bir yýllýk dönemlerin arasýnda tam otuz yýl süren bir kopukluk gözleniyor... Bu nedenle Tirali'nin öyküleri, dönemlerine göre iki ayrý dilimde ele alýnýp deðerlendirilebilir. Ýlk dönem öyküleri türdeþ bir yapý yansýtýyor bana göre. Oysa son dönem verimlerinde öykülerin türdeþ bir yapýya yaslandýðýný söyleyebilmek çok zor. Naim Tirali, son dönemi simgeleyen Piraziz Nere Berlin Nere, Aþk Dediðin, Çýlgýnca Þeyler baþlýklý üç kitabýnda da neredeyse hemen her yöne doðru atýlým gösteriyor ya da onca yýl geçtikten sonra, öyküyle arasýnda yeniden köprüler kurmaya çabalýyor sanki. Bunun için ilk üç kitabýnda kendisinden emin görünen genç öykücü gidiyor, bunun yerine kuþkucu bir öykücü geliyor, durmadan yeni biçem denemeleri, arayýþlar, hatta yöneliþler sergiliyor...Bu yüzden ilk dönemde kendini apaçýk ele veren biçemsel kararlýlýðýn yerini, tam tersine bu kez arayýþlar, çeþitlilikler kadar kararsýzlýklar alýyor. Buna göre ilk dönem öyküyü yakalamýþçasýna bir hava sergileyen Tirali siliniyor, yerine öykü arayýþlarýnda bir Tirali geliyor! Ýlginç ama ortaya çýkan sonuç bu bana göre!Bütün bu olumsuzluklara karþýn Tirali'nin, ikinci dönemde öykü sanatýnýn iç dinamizmi baðlamýnda yine de çok daha yaratýcý olduðunu söylemek olasý. Çünkü ilk döneminde enikonu tutucu görünüyor yazar, öyküde koþullanmýþ bir beðeniyle ilerliyor, oysa son döneminde saða sola savrulsa da hep arayýþ içinde...Sözgelimi burkulma, bu son dönemde görülüyor... Röportajdan yararlanma eðilimiyle de yine bu son döneminde karþýlaþýyoruz onun. Ýlk dönem öykülerinde yararlandýðý alaysama da, belirgin yükseliþ gösteriyor. Öte yandan Tirali, ilk öykülerinde baþlayan cinselliði odakladýðý öykülerini de sürdürüyor. Ýlk devrede genç eriþkinin cinselliðiydi öykülerde yer bulan. Son dönem öykülerinde bu kez de olgun erkek cinselliðini iþliyor. Örneðin kitaba adýný da veren "Çýlgýnca Þeyler ya da Kimi Raporlar Gibi" baþlýklý öykü bu yönde alýnabilir. Demek ki cinsellik Tirali'de on yýllar boyunca süren en temel izleklerden biri, hatta baþlýcasý.Naim Tirali, bu son devrede, kimileyin günce havasýnda ya da denemeye yatkýn tutumla da sunabiliyor öykülerini. O zaman bunlara "öykümsüler" demek, bunlarý birer "öykücük" olarak görmek daha doðru sanki. Röportaj havasýndaki anlatýlarýyla birlikte ele alýndýðýnda, ilk evrenin birebir öykü deðeri yansýttýðý, ama ikinci evrenin daha çok bir anlatý biçiminde aðýrlýk taþýdýðý söylenebilir buna bakýlarak. Tirali, son dönem ürünlerinde bütün bütüne anlatýmcý özellik taþýmaya koyuluyor sanki. Sözgelimi Aþk Dediðin'de birbirini bütünleyen ilk dört öykünün, açýktan açýða bir romans havasý yaydýðý öne sürülebilir sanýyorum. Bunlarla birlikte Çýlgýnca Þeyler'deki ilk iki öykü birer kýsa oyun, hatta radyo oyunu olarak da alýnabilir pekâlâ. Ancak bu yaklaþýmýn Aþka Kitakse'deki ayný adý taþýyan öyküyle baþladýðý, en azýndan bunda uç verdiði unutulmamalý yine de. Sonuç olarak Naim Tirali, otuz yýl arayla yansýttýðý öykücülüðünde deðiþen bir yazar kimyasý da yansýtýyor elinde olmaksýzýn!

ÖYKÜ EMEÐÝNDEN GERÝYE KALAN

Naim Tirali'nin, Türk öykücülüðüne, 1940'larda hoþ esintiler taþýmýþ bir genç yazar olarak katýldýðý açýk. Ýyimser bakýþ egemenliðinde, her iþe olurundan bakan genç öykü kiþileriyle, anlatýcýsýyla, biraz da delidoluluk yansýtan bir genç yazar. Dönemi içinde umut veren bu öykücünün, 1954'te kendini suskunluða kaptýrýp otuz yýl boyunca bunu sürdürmesi büyük þanssýzlýk olmuþ doðrusu. Türk öykücülüðüne çok iyi bir baþlangýç yaptýðý açýk çünkü Tirali'nin. Gerçekten de öykülerinde hiçbir iddia taþýmadan, ötesinde izlenimci bir edayla toplumsal deðiþimlerden ilginç, üstelik çok net ipuçlarý döþediðini düþünüyorum yazarýn.Bu yýlki Ankara Öykü Günleri'nde sekseninci yaþýna ulaþan öykücü Naim Tirali'nin unutulmamasýný diliyorum. Çaðrýlmalarý gerekmez ille, ama Salim Þengil'le birlikte iki öykücümüz üzerine çeþitli oturumlar, etkinlikler gerçekleþtirilebilir herhalde. Sözü genç öykücülere getireyim buradan kalkarak... Gönülden diliyorum, sizler de böyle güzel yaþlara ulaþýrsýnýz... Ama sürdürdüðünüz þu genç yaþlarda, üstelik birer öykü yazarý ya da adayý olarak deðerbilir olmazsanýz büyüklerinize, yarýn o yaþlara vardýðýnýzda siz kimden bekleyeceksiniz bu tutumu? Gelin Naim Tirali'nin sözleriyle baðlayalým yazýyý:"... Yaþlý edebiyatçý görevi, istesem de istemesem de bana düþ(.)tü artýk... Ýleride bir gün, þimdi gençliklerinin en güzel yýllarýný yaþadýklarýnýn farkýnda bile olmayan dostlarýma düþeceði gibi." (Aþk Dediðin, 95)

CK, 10.02.2005

Feridun Andaç'la yazýn yaþamýný konuþtuk

'Beni yakalayan þey edebiyatýn ve sanatýn büyüsüydü'

Yaþama biçimi, okumak ve yazmak üzerine kurulmuþ; kendisini, yazýyla olan iliþkisiyle açýklamaya çalýþan bir insan; Feridun Andaç... O, geçmiþi oluþturan bellek denilen birikime dönüp baktýðýnda, kendisini, hep kitapla yüzleþmiþ, sürekli okuyan, okuduklarýndan notlar çýkaran biri olarak düþündüðünü söylüyor. Bu, aslýnda çok da yabansý deðil...Niye mi... yanýtlarýný aþaðýda bulacaksýnýz...

Elif Þahin

-Kitapla, okumakla-yazmakla olan tanýþýklýðýnýz ne zaman/nasýl baþladý, biraz bahseder misiniz?- Kendi çocukluðuma dönüp baktýðýmda, hayatý algýlamaya baþladýðým ilk anlar aklýma geliyor; evimizde kitabýn olduðunu o kitaplarýn elden ele dolaþtýðýný, okunduðunu hatýrlýyorum. Tabii çocuk hep baþka þeylerle ilgilenir, oyuncaklar vs. Baþlangýçta kitabýn bir oyuncak gibi hayatýmýza girdiðini hatýrlýyorum, Yunus Emre'nin Divaný' ný hatýrlýyorum, Ýnce Memet, Balzac'lar... Yani oyuncak, oyun, kitap bir imge; 3-4 yaþlarýmla alakalý... Derken kardeþim okula baþlýyor, ben de ona özeniyorum, ben de okula gideceðim diye bana da önlük diktiriliyor ve okula gidiyorum.Yani erken baþlýyorum, kaydettirmiyorlar ama bir süre gidip geliyorum aðabeyimle. Çanta alýnýyor, kalem- defter alýnýyor ve onunla beraber okuma yazmayý söküyorum. O da bir etken; ister istemez "yazý-kâðýt"; böyle bir imge var. Zamanla bilinçli okumaya baþladýðým dönemlerde de çevrem, aile ortamý, okuduðum okullar, öðretmenler çok etkileyici oldu. Sanki kitap okuma tutkusu zaman içerisinde benim yazma yolumun çýkýþ noktasýydý, çünkü okuduðum kitaplar üzerine notlar tuttuðumu hatýrlýyorum, özetler çýkardýðýmý hatýrlýyorum. Bütünüyle yazýyla kendi iliþkime dönüp baktýðýmda, hiçbir zaman bunu yazarlýk kavramý olarak düþünmedim. Aklýmda böyle bir þey yoktu. Çünkü bu, zaman içerisinde, sanat kavramýyla tanýþtýktan sonra "yazarlýk" kavramý, "sanatçý" kavramý belleðimde oluþmaya baþlamýþtý. Bunda resim öðretmenimizin de çok etkisi olmuþtu. Zaman içerisinde, okuduðumuz kitaplarý yazan insanlarýn, resimlerini sevdiðimiz ressamlarýn kiþiliklerini merak etmiþtim. Zaten o yýllarda (ortaokul ) biyografi okumaya meraklýydým. Padiþah hayatýndan tutun da Ýskender'e kadar, Leonardo Daa Vinci'nin hayatýna kadar birçok sanatçýnýn hayatýný okumuþtum. Çünkü o tür kitaplar da sizi, aslýnda farkýnda olmadan bir þekilde yönlendiriyor, onlarýn yaþam serüveni baþarýlarý, baþarýsýzlýklarý... Bütünüyle aldýðým eðitim belki de sanat eðitimine eðilimli olmama sebep; zaman içerisinde okuyarak yazýya yönelmiþ olmamda da sanki belli yazarlarýn, belli sanatçýlarýn benim üzerimde etkileyici olduðunu söyleyebilirim. Örneðin Rus Edebiyatý çok etkileyiciydi. Gogol'ünden, Çehov'una, Puþkin'ine...Genç bir adamýn okuma dünyasýnda klasikler etkili olabiliyorsa o zaman sanki bir þey yakalanmýþ oluyor. Bu yakaladýðý þey de belki sanatýn, edebiyatýn, yazýnýn büyüsü.

YAZMA DÜRTÜSÜ

- Peki, okumak ve yazmak arasýnda nasýl bir bað var sizce?- Okuyan insanda yazma dürtüsü çok baskýndýr. Sizin bütünüyle yazdýklarýnýzýn "bir þey" olmasý bence baþlangýçta çok önemli deðil. Ne yazýyorsanýz yazýn, daha sonra ne yazmak gerektiðini sorgulamaya baþladýðýnýzda, iþte o zaman, yazacaðýnýz tür beliriyor. Oysa baþlangýçta yazmýþ olmak için yazýyorsunuz. Bir süre sonra yazdýklarýnýzýn sizdeki anlamýný sorgulamaya baþladýðýnýzda, "peki o zaman nasýl yazacaðým" diye kaygý baþlýyor. Bunun için de belli yazarlarýn sizin dünyanýzda yer etmiþ olmasý gerekiyor. Bu anlamda mesela J. Paul Sartre' ý okumuþ olmak beni derinden etkilemiþti. Çünkü Sartre bir düþünce adamýydý, felsefeciydi, edebiyatçý, aydýndý, onun yazdýklarýnda bizim gördüðümüz edebiyatýn arka planýný görüyorduk. Neydi bu? Roman, öykü, þiir; bunlarýn arkasýnda, yazan insanýn ne için, ne amaçla yazdýðýný dile getiren bir felsefi bakýþ, bir dünya görüþü... Bu anlamda, tabii ki benim için bunlar hep etkileyici olmuþtu. Böyle yol açýcý bir durumdan söz edebilirim. - Sanýrým, size "yazma" eyleminde yol gösterici olan, yalnýz edebiyat alanýndaki eserler deðil. Edebiyat dýþýnda hangi sanat dallarý yolunuza ýþýk tuttu?- Tabii yalnýzca edebiyat deðil, edebiyatýn dýþýndaki sanat dallarýnýn da etkileyici olduðunu söylemek isterim. Mesela sinema çok etkili oldu. Çünkü birçok filmi izleyen bir çocuktum. Siz nasýl ki yaþamýn önünde duramayýp, yaþadýklarýnýzý biriktiriyorsanýz, izlediðiniz filmler de sizde bir birikme, bellek oluþturuyor. Zaman içerisinde sizin o karanlýk kuyuya attýðýnýz þeyler, izler, renkler, konular, insanlar, filmler bir süre sonra gün ýþýðýna, "yazarak" çýkmaya baþlýyor. Müzik, hakeza fotoðraf sanatýyla çok ilgilenmiþtim. O zaman müzik belki de temel uðraþým olabilecekken tamamen edebiyata yöneldim, resim; ayný þekilde. Þunu söyleyebilirim sanatýn bir dalý/alanýyla uðraþan bir insanýn yaþama süresi içerisinde, baþka sanat dallarýna ilgi göstermemesi mümkün deðil. Ýnsan bir heykele bakarak bir yazý bile tasarlayabiliyor. Edebiyatýn diðer sanat dallarýyla bir anlamda iliþkisi bu. Yani görsellik ve imge dünyasýný zenginleþtiren bütün sanatlarýn, edebiyatý taþýyan bir yaný olduðunu söyleyebilirim. - Bu imge dünyanýzýn geliþmesine, yapmýþ olduðunuz gezilerin büyük katkýsý olduðunu söyleyebilir miyiz?- Kesinlikle...Benim edebiyat alanýndaki yazýnsal yolculuðumda gezilerin çok önemli bir yeri vardý. Çünkü yaptýðým bütün gezilerde, küçük bir defter edinmiþtim, onu yanýmda taþýrdým ve nereye gidiyoruz; hemen oranýn adýný yazardým; mesela, þunu þunu gördüm, þöyle oldu, þu kadar km. kaldý, þu tarihi binalar vardý vs... Çocukluktan beri bunu sürdürürüm; iyi ki böyle bir alýþkanlýk edinmiþim. Bununla birlikte bir de, yapacaðým yolculuklardan önce gideceðim o yerle ilgili kitaplar edinirim, okurum; gittiðim yerde oraya ait bir defter açarým, oradaki en eski kitapçýyý bulur, o kentle /yöreyle ilgili yayýmlanmýþ herhangi bir kitap varsa onu edinirim. Bu nedir? Ýnsanýn zenginleþmek için verdiði bir çaba, bir uðraþ; bir anlamda, insaný sürekli okumaya yönelten bir uðraþ. Tabii ki sanatýn özünde bu var. - "Ölüme karþý hayatý savunma biçimi" diyebilir miyiz sanat için?- Tabii, sanatý, ölüme karþý hayatý savunma biçimi olarak da ele alabiliriz. Derler ya "hayat mý sanatý taklit eder, yoksa sanat mý hayatý?" Oysa bence sanat bir savunma biçimi. Sanat iyiyi anlatýrken tabii ki kötüyü-olumsuzu da anlatýyor. Edebiyat da bu anlamda en etkileyici kaynak, araç. - Birçok yazýnsal türde yazan birisiniz. Neden bunca farklý türde yazýyorsunuz?- Hayatý farklý biçimler, farklý bakýþ açýlarýyla algýlamak derdi var ya, bununla birlikte öðrenme gibi bir çabanýz da var. Mesela, bir yazar üzerine bir þeyler yazarken veya bir eleþtiri, bir inceleme yazýsý yazarken de farklý kaynaklardan, pek çok bilgiyi, kendi daðarcýðýnýza aktarýyorsunuz. Onu daha iyi öðrenmek, daha iyi kavramak için böyle bir çaba içinde oluyorsunuz. O anlamda belki, farklý yazýnsal türler arasýnda dolaþmanýn getirdiði bir zenginlik var. Ýnceleme , eleþtiri türleriyle baþladým, yetinmemenin arkasýndan da denemeler, öyküler yazdým, yakýnda roman çalýþmalarým yayýmlanacak. Farklý türlerde yazarsanýz giderek daha da zenginleþen bir yazý dünyanýz, birikiminiz oluyor. - Resimle de uðraþtýðýnýzý biliyoruz...- Evet, çok sevdiðim yazarlarýn portrelerini çizdiðimi hatýrlýyorum. Hatta öyle bir kitap tasarlýyorum; kendi yazýlarýmý, denemelerimi resimlerle süsleyebileceðim bir kitap... Siz hangi alana daha çok emek veriyorsanýz, o sizin önünüzü açýyor. Yazmak için göstermiþ olduðum ayný emeði, ayný çabayý resme göstermiþ olsaydým, resimde baþarýlý olabilecektim. Ama resmi arka planda tutuyorum, resim benim için bir hobi. Müzikle de iliþkim var ama müzik de bir hobi...

GELENEÐÝ BÝLMEK

- Birikimden bahsettiniz, yani geleneði bilmenin önemi nedir edebiyatta/sanatta? - Diyelim ki öykü yazýyorsanýz ya da o alanda birtakým þeyler yapmak istiyorsanýz, sizin Çehov'u bilmeniz, okumanýz gerekir, Sait Faik'i bilmeniz gerekir. Tolstoy'u, Balzac'ý okumadan, roman yazmaya kalkýþmanýz roman sanatýný bilmemektir, bir eksiktir. Onlarýn size öðreteceði çok þey olduðu düþüncesindeyim. Çünkü okuyup hesaplaþmanýz, öðrenmeniz gerekir, öyle bir geleneði, yüz çevirmeden benimsemiþ olmanýz gerekir. Yeni bir þeyler ortaya koyabilmek için en azýndan o insanlarýn ne yaptýðýný bilmek gerek. Zaten bütün sanatlarda bu böyle. Geleneðe sahip çýkabilmek, onu yarýna taþýmak için bu, edebiyatta da kaçýnýlmaz bir þey. - Son kitabýnýz, ayný zamanda ikinci öykü kitabýnýz olan "Kar Masallarý"ndan bahseder misiniz biraz?..- "Kar Masallarý", "Gönlümün Yitik Yurdu" ile ayný yýl yayýmlandý. Artarda yayýmlamýþ iki kitap; bir anlamda onlarýn benden çýkmýþ olmasýný istedim. Uzun süredir öyküler yazýyordum, ama yayýnlayýp yayýnlamamakta biraz tereddüt de etmiþtim. Çünkü elimdeki romanlarýn yayýmlanabilmesi için bunlarýn da benden çýkmasý gerektiðini düþündüm. Öykü benim için ilk göz aðrýsý, üstelik çok da sevdiðim bir tür. Öykü zaten sürekli yazýlabilecek bir tür, hani "bir dönem yazdým artýk yazmam" diyebileceðiniz bir þey deðil. Belki þiir için bunu diyebilirisiniz, ama öykü için diyemezsiniz. Çünkü hayatýnýzýn her döneminde öykü vardýr. Siz, öyküyü her ana yazacakmýþsýnýz gibi dolaþýrsýnýz, bakarsýnýz, görürsünüz, yaþarsýnýz ve o yaþam içerisinden "evet þimdi ne var, hangi öyküyü yazacaðým" þeklinde bir uyur-gezerlik durumu söz konudur. - "Kar Masallarý" neyin öyküsü? - "Kar Masallarý", benim yaþadýðým, doðduðum, büyüdüðüm coðrafyanýn renklerini dile getiriyor. Çünkü ben, onlarý yazmasaydým duramayacaktým. Ýlk gençlik yýllarýma kadar Erzurum'da yaþadým ve orasý doðu kültürünün, geleneksel sözlü anlatý geleneðinin ve "kar kültürünün" çok baskýn olduðu bir ortamdý. Öylesine zengin bir ortamdý ki; kalemi elime alýp yazmaya baþladýðým anlardan itibaren, ben hep o coðrafyayý, o yaþanmýþlýðý, o gözlemleri yazmaya yöneldim. Çünkü bir anlamda, bir yazar bir yere (coðrafyaya) aittir, bir kültüre, bir dil ortamýna aittir. O aidiyet duygusuydu belki bana "Kar Masallarý"ný yazdýran... "Kar" ya da "Masal"ý daha fantezi olsun diye kullanmadým; masal diye ya da kar imgesi diye alýp iþlemedim. Çünkü o gerçekten hayatýmýzýn ayrýlmaz bir parçasýydý. Hatta düþünce yapýmýn bir parçasýydý. Çünkü o coðrafyada, o kültür sizi o kadar biçimlendiriyor ki, siz oradan kopup uzaklaþtýktan sonra, onun ne anlama geldiðini daha iyi kavrýyorsunuz. Çünkü ömrümün 14 yýlýný o kentte geçirdim. 18 yaþýnda Erzurum'dan ayrýldým fakat çocukken 4 yýl Ýstanbul'da yaþadým. 30 küsur yýldýr Ýstanbulluyum -ki onu bile tam diyemiyorum- demek ki ne kadar çok bir yerde yaþamýþ olmanýz önemli deðil. Sizin dil bilincinizin, belleðinizin asýl oluþtuðu yer önemlidir. Yani orasý bir dað baþý da olabilir, bir köy de, bir kasaba, bir kent de... Bu anlamda benim ömrümün o 14 yýllýk zaman dilimi o kentte geçti. Duygu belleðim, dil belleðim, düþünce belleðim o süreçte oluþtuðu için ben o kente daha çok baðlandým ve yazarken de orayý yazma gibi bir duyguya kapýldým. Bir anlamda "Kar Masallarý", benim o kente olan borcumun bir yansýmasý olarak da algýlanabilir. - Neden "masal"? Size masallar anlatan "hala" dan bahseder misiniz?.. - Doðu toplumlarýnda halk hikâyeleri, masallar çok yaygýndýr. Televizyonun olmadýðý, radyonun bile çok fazla yaygýn olmadýðý bir ortamý düþünün; geceleriniz belirli eðlencelerle geçiyor ya da geceleri belli þeylerle doldurmak zorundasýnýz. Orda da masal çok anlatýlýrdý. Halam tabii ki çok usta bir masal anlatýcýsýydý ve bizim çocukluðumuzun da þenliðiydi ayný zamanda. Bize her geldiðinde ya da biz ona her gittiðimizde, mutlaka defalarca ayný masalý ondan dinlediðimizi hatýrlarým, yorulmak bilmeden... O masallarýn bizde, zaman içerisinde bir birikim, bir bilinç oluþturduðunu gördüm. Yazarken de "þöyle yazayým, böyle yazayým" diye bir duyguya kapýlmadým; yazarken ister istemez oradan derleyip toparladýklarýnýzý, yazdýðýnýz konu ve anlattýðýnýz atmosferin süzgecinden geçirerek yansýtýyorsunuz. Bu da sizin dil belleðinizi, duygu dilinizi, hayata bakýþýnýzý oluþturuyor. Daha çok masallar... Halam o açýdan çok etkileyici olmuþtur benim hayatýmda.

BÝN BÝR GECE MASALLARI

- Bin Bir Gece Masallarý'ndan bir etkilenmiþlik var mý?- Ben ortaokula baþladýðýmda, Bin Bir Gece Masallarý'nýn kýsaltýlmýþ versiyonunu bulmuþtum, çok sevmiþtim. Çünkü halamýn anlattýðý masallarýn tadýný bulmuþtum. Bir de o zamanlar, "Hayat" dergisinde "Ali Baba ve Kýrk Haramiler"in çizgi romaný vardý. Hiç unutmam, kare kare o çizgi roman aklýmdadýr. Belleði bütünleþtiren, müthiþ bir þey; halanýzýn anlattýðý masallarý dinliyorsunuz, Ali Baba ve Kýrk Haramiler çizgi romanýný, Bin Bir Gece Masallarý'nda gemici Sinbad'ýn öyküsünü okuyorsunuz. Masallar, bence okuma belleðinin çok hýzlý dönmesini ve kavrama bilincinin çok çabuk geliþmesini saðlayan bir þeydi. Masal dinleme ve daha sonrasýnda bir de dinlediðiniz masalý anlatma becerisine soyunuyorsunuz. Dinlediðimiz masallarý, mahallede kendi aramýzda, birbirimize anlatýrdýk; evcilik oynardýk, bazýlarýmýz anne, bazýlarýmýz çocuk, bazýlarýmýz hala, teyze... Ýþte o hala, teyze, nine rolünü üstlenenler masal anlatýrdý. Halamýzdan dinlediklerimizi mahalledeki oyunlarýmýza taþýrdýk.- Öykü yazma düþüncesinin arka planýnda yatan neydi?- Beni öykü yazmaya yönelten, hayatýn akýp giderken bize sunduklarýný, belleðimizde çok derin izler býrakanlarý, yaþadýðýnýz bazý olaylarý, etkilendiðiniz bazý durumlarý ýþýk çarpmasýyla, birdenbire anýmsýyorsunuz. Ama anýmsarken, dönüp olduðu gibi yazmýyorsunuz; bir insanlýk durumundan yola çýkýyorsunuz ve baþka durumlarý baþka olaylarýn yansýlarýný da getirip oraya taþýyorsunuz, yeni bir þeye dönüþtürüyorsunuz. Yeni bir dil yaratýyorsunuz, yeni bir biçim ortaya çýkarýyorsunuz. Ýþte yazýda "yaratýcýlýk" dediðimiz þey bu; yoksa bir olayý alýp, baþtan sona anlatsanýz, o bir röportaj olur. Ya da bir olayýn on karede çekilmiþ fotoðrafý veya yarým saatte yapýlmýþ filmi olur. Bu deðil, filmde ve fotoðrafta bile siz bir þeyler katýyorsunuz. Yazýda ise baþka bir dile dönüþtürme eylemini gerçekleþtiriyorsunuz. O da belirli bir edebi bakýþ, bir birikim, neyi, nasýl, niçin anlatmak gerektiðini bilmekten geçiyor. O zaman hayat akýp gidiyor, hayat akýp giderken birçok olay, birçok durum, birçok kesit gözünüzün önünden geçiyor...- Son olarak, sizce yazarlýk (Türkiye koþullarýnda) bir meslek olarak mý deðerlendirilmeli yoksa bir hobi mi?

YAZARLIK BÝR MESLEK

- Ben yazarlýðý bir meslek olarak görme eðilimindeyim. Çünkü iyi veya kötü herhangi bir meslekte, belirli bir iþi yapmak için bilgi birikimine ihtiyacýnýz var. Usta-çýrak iliþkisinden geçme gibi bir derdiniz var ve onunla hayatýnýzý idame ettirme gibi bir çabanýz da var. Bugün Türkiye koþullarýnda eðer ona karþý (yazarlýða) gereken emeði-çabayý gösterirseniz, yazarlýðý bir meslek olarak benimseyerek yaþamýnýzý sürdürebileceðinizi söylemek isterim. Tabii ki meslek olarak bakarken, yazarlýðý bir geçim aracý olarak düþünmemek de gerekiyor. Ama sonuçta yazdýðýnýz bir þeyin kitaba dönüþmesi, o kitabýn okura ulaþmasý gibi bir boyutu var bu iþin. Bu anlamda yazarlýk bir meslek olarak mý benimsenmelidir, yoksa bir hobi midir sorusu sorulabilir. Yazarlýk bir hobi deðil, yani gelip geçici bir heves deðildir. Belirli bir birikim, emek ve çaba ile ancak var olabilecek bir meslektir. Siz her gün bir sporcu gibi, bir müzisyen, bir ressam, bir heykeltýraþ gibi çalýþarak kendi önünüzü açabilirsiniz. Bir hafta ya da bir ay yazmadýðýnýz, okumadýðýnýz zaman ne kadar zorluklar çekebileceðinizi de görürsünüz. O açýdan yazarlýðýn da zanaata yakýn bir yaný var, onu yadsýmamak gerekiyor ve bunun için de sürekli okuyan, araþtýran, sürekli yazma dürtüsünü içinde taþýyan birisidir yazar. Yazmanýn bir kurtuluþ olabileceðini, saðaltýcý bir yanýnýn da olabileceðini, bunun içinde, bunun (yazmanýn) cehenneminde yaþayan biri daha iyi bilebilir diye düþünüyorum. Bu iþte yetenek, iþin yüzde yirmi beþlik kýsmý, geri kalan yüzde yetmiþ beþlik kýsým ise çaba-emek. Kar Masallarý/ Feridun Andaç/ Doðan Kitap/ 160 s.

CK, 10.03.2005

Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý

18/10/2006 · Kategori: Inceleme

Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý


Sevgi ÜNAL

Çok deðil; bir kahve taþýmý, bir göz kýrpýþý, bir satýr atlayýþý önceydi. -Öyle olsun istiyorum- Vakitlerden tozlu bir öðleden sonra - doðuda yollar hiç temiz ve düzgün olmamýþtýr çünkü, hep tamir hep yenileme- bir otobüsün içinde çýkmýþým yola, gidiyorum þehr-i Bitlis'e. O Bitlis ki, hinliðiyle nam salmýþ da iþveli þiirler düzülmüþ namýna. "Görmek istersen þeytanla iblisi/Çýk Dideban'a seyreyle Bitlis'i" Otobüs mola veriyor bir hayvan yerde kanlar içinde. Derken bir mola daha, yine kan yine kurban. Kanlar sürülüyor otobüsün her yerine. Yeniymiþ, içindeki yolcularý kem gözlerden korumak için kan dökülürmüþ otobüs için. Bir ses de kulaðýmda; "Merak etme evlat, ateþ ona yakýn olana dokunmaz," der durur. Kan mý ateþ mi derken vardýk Bitlis'e, yedik çið yumurtalarý kafamýza kafamýza. Öðrendik. Âdettenmiþ.Yepyeni bir otobüse biniyorum bu sefer Diyarbakýr'dan. Yollar bozuk, otobüsler yeni, bir terslik var bu iþte, derken; "Sayýn yolcularýmýz, cümleten hayýrlý yolculuklar. Yolunuz, bahtýnýz, cep telefonlarýnýz, her þeyiniz açýk olsun!" diyen gençten bir muavin. Hayýrdýr inþallah. Açtýk her biþeyimizi, düþtük yola.


Yolda; "Yanýmdaki teyze dürter; Evladým, yi bakem, elma soydum.Talebe misin sen?/Hýý, evet./Ne olcen?/Makinist, tiren sürcem./Eyi eyi, yaveþ sür emme!"


Kitabýn son cümleleri bunlar. Roman dýþýndaki bütün kitaplara, dergilere ve gazetelere sondan baþlayanlara böyle olur. Vurgunu önce yer, sonra aðýz tadýyla okur.

"HÝKÂYE YAZMAKTAN ÇOK HÝKÂYE OLMAK..."

Yazar, þöyle bir deniz kenarýnda oturur. Veyahut bir tepeye bakmaktadýr içinden derin bir of çekerek. Belki sevmiyordur iþini. Hep yazmaktýr aslýnda düþüncesi. "Her þeyi merak eden suskun bir çocuktur ve anlar ki aslýnda hikâye yazmaktan çok hikâye olmak, hikâyeye karýþmak istiyordur."


Otobüs yol alýr, gözler hýz kazanýr, öyküden öyküye atlarken þehirler geçilir, inenler olur, sonra binenler. Yanýmdaki teyze dürtmez olur. Yaþlýdýr ne de olsa. Uyur. "Öküzün kuyruðu olacaðýna, tavuðun baþý ol," der ve balýklama dalar öykünün içine yolcu. Orada yazarý görür, orada okuru görür, öykü yol olur bir kere, gittikçe içine alýr, býrakmaz olur.


Foto Nuri'nin resimli hatýratý anlatýr durur: "Rahmetli dedem, bir adamýn duruþuna deðil bakýþlarýna inan," derdi. (...) "Gece siperden kim kaçacak akþam içtimasýnda anlardým. Onca yorgunluða, bitmiþliðe raðmen adamýn içinde uçup duran kelebeðin pýrýltýsý gelir oturur gözlerine. Gece bu çukurdan uçacaktýr."


Öykünün içinde bir Hacý peydah olur. Gülüþü hayra (!) yorulur. "Aman Hacý bir daha gülme! Çarþýnýn lagar kapaðý açýldý sanki. Yarýsý aþýnmýþ koyu diþlerine sarý, yeþil çaputlar baðlamýþlar. Ýhtiyarýn aðzý türbe önü gibi. Pas kesmiþ dilini yatýr saymýþlar."

"ÝKÝ YANI KESKÝN BIÇAK..."

Yolun sonu; Ýzmir. Þimdilik. Yepyeni otobüsten her þeyimiz açýk iniyoruz. Bu þehir, bu gâvurun dölü, býrakmayacak yakamý, diyorum içimden. Bir Amazon'un kopardýðý sað memesinin yerine koysam kendimi, bu þehir esirger mi kederini benden?"Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý" elimde. Ahmet Büke'den. Yazgým onu okumakmýþ yollar izler boyu. Çýkýp baþka bir þey desem. Yok, hayýr, olmayacak. Yazarýn peþisýra karýþýveriyorum ben de öyküye. "Evlat, bu bizim yazgýmýzdýr. Dedem zincir ve kilidin içinden geliyordu. Demire tutsak olmasý onun sýrrýna ermesini de saðladý ayný zamanda. Ýki yaný keskin býçak gibidir hayatýmýz. Zincirlenen de zincirleyen de bizim ruhumuzun iki yarým elmasýdýr!"Elmam ikiden fazla parçaya bölündüðünde almýþtým kitabý elime. Yazmak mý? Bak iþte onu sormayacaktýnýz. Kendime en uzak olduðum zamanda, yazýya yaklaþmaktý kurtuluþum. Bu kitabý da ne mutlu ki Antakya'da duymuþ, Ankara'da almýþ, Diyarbakýr-Ýzmir yollarýnda okumuþum. sevgiunalhotmail.com


Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý/ Ahmet Büke/ Kanat Yayýnlarý/ Eylül 2004/ 130 s.
CK, 02.03.2006

Ahmet Büke'den "Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý"
Nefretin yok edemediði...

Ahmet Büke, Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý'nda insan ömrünün çeþitli evrelerini, her birini kendine has handikaplarý, çalkantýlarý, piþmanlýklarý, acý tatlý olaylarýyla, kýsacasý insanýn türlü hallerini bütün çýplaklýðýyla gözler önüne seriyor. Ýçimize ayna tutuyor ki, söylenmedik söz kalmasýn.

Erhan CEYLAN

Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý, acýlarý, sevinçleri, hýrslarý, kahramanlýklarý, alçaklýklarýyla bütün bir insanlýðýn ayný tren garýnda buluþmasýnýn hikâyesidir diyebiliriz bir bakýma. Sýradan insanlarýn pek de sýradan olmayan hikâyeleridir bunlar. Kahramanlarýn baþlarýna gelen olaylar bizi rahatsýz eder, üzer, huzurumuzu kaçýrýr; hatta zaman zaman mide bulandýrýcýdýr. Rahatsýz oluruz, çünkü, olaylarýn içinde kendimizi veya bir yakýnýmýzý bulabiliriz pekâlâ. Ýç içe yaþadýðýmýz insanlarý ve olaylarý yüzeysel bir bakýþla, göründüðü kadarýyla deðerlendiririz, arkasýný, derinde olaný fark etme zahmetine katlanmayýz çoðu zaman, ya da; biliriz de bilmezden geliriz; yüzleþmekten korkarýz çünkü... Kutsal aile kavramýný, aile içi iliþkilerin dýþarýdan kolay kolay görülemeyen yüzünü sorgulayan "Kara Erik Yazý" adlý hikâye karþýlýyor ilkin bizi. Ayný çatý altýnda sürüp giden, buluþmayan, bölüþmeyen, kesiþmeyen yaþamlar; bunun doðal sonucu olarak, öteki öykülerde de karþýmýza dikilen nefret, þiddet, sevgisizlik, mide bulandýran olaylar sarmalýnda gitgide büyüyen yalnýzlýðýnýn yaralarýný saramayan insanlar. Savaþacak gücü kendinde bulamayan birey, akýþa býrakacaktýr kendini. Giderek duraðanlaþan, renksizleþen hayattan bir kopuþ, vazgeçiþ, teslim oluþ süreci baþlayacaktýr kaçýnýlmaz olarak. Üretkenliðini, yaratýcýlýðýný, insan olma bilincini yitirecek; kendisine dayatýlan baþka hayatlarý yaþamak zorunda býrakýlacaktýr.Hikâyenin ana karakteri Hala ve günlüklerini kaydettiði "mavi defteri" etrafýnda dönmektedir olaylar. Bu defter, anlatýcýnýn da belirttiði gibi, ailenin gayriresmi tarihidir ayný zamanda. Hala'nýn esrarengiz bir þekilde ölümü -cesedi bulunamamýþtýr- ile baþlayan esrarengiz olaylar, anlatýcýnýn babasý Selim'in ani ölümünün ardýndan daha kýrký çýkmadan mezarýnýn esrarengiz bir þekilde açýlmasý/eþelenmesiyle devam eder. Sonuçta da hemen hemen eþzamanlý olarak, mavi defterin sonuna bir yaprak eklenmesiyle son bulur (mu?)
YAÞAMDAN KOPUÞ
Hala, nedeni anlaþýlamayan bir þekilde, babasý Nalbant Asým'ýn ölümünün ardýndan, gizlice gözlerini çýkarmýþ, odasýnda sakladýðý bir kavanozun içine koymuþtur. Mavi deftere eklenen sayfadaki þu cümle, Nalbant Asým'ýn akýbetinden Selim'in de kaçamadýðýný göstermektedir: "Sonsuza kadar birbirinize bakýn þimdi. Göz kapaklarýnýz bile yok utancýnýzý örtecek". Selim'in gözleri de kavanozdaki yerini almýþ olmaktadýr böylece. Peki nedir bu ritüelin anlamý? Kanlarýný taþýdýðý bu iki erkeðin gözlerini çýkarýp ayný kavanozda saklamasýnýn ardýnda yatan nedir? Ýlk akla gelen nefret, iðrenme... Peki nasýl olur da insan babasýndan, öz kardeþinden böylesine nefret edebilir ? Bunun yanýtýný günlüðün son sayfasýndaki þu cümle veriyor : "Sizin terli soluklarýnýzý vücudumdan hiç yýkayamadým". Yazar bu hikâyede Türk toplumunda hayli yaygýn olmasýna raðmen daha yeni yeni su yüzüne çýkmaya baþlayan bir gerçeðe, cinsel sapkýnlýða vurgu yapýyor: Aile içi cinsel þiddet; yaygýn kullanýmýyla ensest! Bu olaylardan örselenen, bir baþka kadýnýn, Selim'in karýsýnýn yaþamdan kopuþu, sürekli bulutlarý seyreder oluþuyla anlatýlýyor. Polisler tarafýndan götürülen ama döndüðünde artýk ayný insan olmayan komþu kýzýn dramý, farklý þekillerde olsa da anneninkiyle kesiþmektedir: Örselenen, aþaðýlanan kadýn cinselliði... Bir baþka açýdan baktýðýmýzda, Hala'nýn yaþamdan, insanlardan nefret derecesinde uzak oluþu baðlamýnda bir ölü sever olduðunu (nekrofili deðil) düþündürtecek belirtiler de yok deðil.. Örneðin: Selim doðduðu gece onu "ölü bir balýða benzetmesi ", köþedeki ev yandýðýnda yanan tahtalarýn kokusundan þehevi bir haz almýþ olmasý, göz çýkarma ritüeli...bütün bunlar yaþayana, canlý olana tahammül edemeyiþin bir dýþavurumudur ayný zamanda. Yazar, okuru birazcýk zorlamak için olsa gerek, birtakým muammalar býrakmýþ; bu, hikâyeyi daha da çekici hale getiriyor. Bu ilk hikâye, ötekiler hakkýnda ipuçlarý da vermektedir okuyucuya. Kahramanlarý yerleþik deðerlere uyum saðlayamayan, kendini pis iþlerin içinde bulan, çatýþma noktasýna geldiðinde maddi/manevi þiddet uygulamaktan kaçýnmayan, içimizden insanlarýn hikâyelerini görüyoruz. Þiddet sýklýkla çýkýyor karþýmýza. Kahramanlar, þiddetle yoðrulmuþ iliþkilerin bazen etken bazen edilgin tarafýdýrlar. Bireyin yerleþik deðerlerle çatýþmasýný, fakat güçsüz olduðu için baþ edemeyiþini ve kurtuluþ olarak ölümü seçiþini görürüz. "Clark Fehim'in Fena Sonu" adlý hikâyede Fehim'in yolu Zeliha adlý bir kýzla kesiþmiþtir bir þekilde. Herkese kardeþi diye tanýtmýþtýr onu. Sonunda Zeliha'ya âþýk olur. Fakat raconda "kardeþim" dediði bir kýza kötü gözle bakmak yoktur. Hatta düþüncesi bile yanlýþ, dahasý kirlidir. "Ben günahkârým, olmayacak bir aþka düþtüm, kendime bile anlatamýyorum," diyerek açýklayacaktýr içine düþtüðü pis durumu. Bocalar, fakat bir çýkýþ bulamaz. Güçsüzlüðünün, çaresizliðinin sebebiymiþ gibi, sevdiði kadýnýn penceresine kurþun sýkar; þiddet uygular. Son kertede þiddetin namlusu kendine dönecektir...
ANA TEMA: ÖLÜM...
Hemen hemen bütün hikâyelerde ölüm ana temadýr. Çekmeden, çektirmeden, kolayca ölüverir insanlar. Rakýya buz almaya gider gibi... Kimisi de sýrra kadem basar ki; ölümden acýdýr. Onlar yaþarken de kimse farkýnda deðildir zaten... Ýhtiyaç duyduðumuzda çaðýrdýðýmýz, sonra unuttuðumuz... Kiminin baþucunda bir kedi bulunur son nefesini verirken, kiminin klarnet veya tütün sarýsý bir mendil... Ölümleri bir acýnma, dövünme duygusuyla deðil, sevgiyle, dostlukla paylaþýlan anlarýn buruk bir sevinçle hatýrlanacaðý dönüm noktasý olarak kabul etmemiz gerektiðini görürüz. Ýzmir Postasý 'nýn Adamlarý'yla tarihte bir yolculuða çýkýyoruz zaman zaman. Bu öyle keyifli bir yolculuk olmayacaktýr fakat. Siyasi entrikalarla dolu çalkantýlý bir dönemde, acýlý, sancýlý bir kuþaðýn var olma mücadelesinin þiddet baðlamýnda el alýndýðý bu hikâyede ("Yüz Elli Ýkilikler") ayný safta yer alan iki dava adamýnýn arasýnda geliþen dostluk anlatýlmaktadýr. Kendi menfaatlarýndan baþka bir þey düþünmeyen egemen güçlerin, kirli iþlerinin üstünü örtmek için ilerici, yurtsever insanlarý, vatan haini yaftasý altýnda, yine kendisi gibi ikiyüzlü iþbirlikçilerine kýrdýrdýðý o günlerde, askeri darbecilerin dar aðaçlarýnda sallandýrýlan vicdanlardýr ayný zamanda. Rejimler yýkýlýr, diktatörler bir gün devrilir; asýl sorgulanmak istenen þudur: Ýnançlarý uðrunda canlarýný veren o insanlar (ilericiler, yurtseverler) boþuna mý öldüler? Onlarýn mücadelesi kalanlarýn yüreklerinde, belleklerinde bir tortu býrakabilmiþ midir? Ölüm bir son mudur?Hayatýn dönüþen, dönüþtüren; dönüþtürürken yýkan, bozan yüzü. Yitirdiklerimizin yerini baþka bir þeyle doldurmaya çalýþýrken bir türlü yerli yerine oturmayan parçalar. Ritim bozulmaya görsün bir kez; bütün orkestra birbirine girer, sazlardan çýkan zavallý bir gürültüdür sadece. Hayatýn ritmi bozulduðunda insan nasýl bocalar, nereye gideceðini, nerede duracaðýný bilemeden duraklar arasýnda dolaþýr durur. Hep yanlýþ adresler verir danýþtýðý insanlar. "Kanatlarý Gümüþ...", film oynatýcýlýðýndan emekli olunca kendini onulmaz bir boþluðun içinde bulan Dikran'ýn hikâyesidir. Ömrü sinema makinesinin baþýnda film söküp takmak, kopan filmleri yapýþtýrmakla geçmiþtir. Ýþine âþýk bu adam, sonunda kendi filmlerini yapmak için çarþý pazar dolaþýr, konularýný tasarladýðý filmlerin sahnelerini hayalinde canlandýrýr, gözlemler, kaydeder zihnine. Aslýnda hepimizin hayatýndan damýtýlmýþ "küçük hikâyelerdir" ayný zamanda bunlar. Bu arada baþýna olmadýk iþler gelir. Sonra da bu hikâyeleri-kendince filmleri- klarneti eþliðinde, kendi gibi birer tutunamayan olan mütevazý seyircilerine aktarýr. Böylece, her gün yenilenmekte, bu sayede hayata tutunabilmekte, yalnýzlýðýný biraz da olsa paylaþabileceði insanlar arasýnda hem de kendi sinemasýný yapabildiði için mutlu; yeni umutlar çoðaltmaktadýr.
YALNIZLIKTAN KURTULMAK
Yalnýzlýk en büyük belasýdýr insanlarýn. Kurtulmak için ne mi yaparlar? Kendileri gibi yalnýzlarý bulduklarý için, bölünecek yerde inadýna çoðalýr yalnýzlýklarý. Birbirlerini severler elbet, ta ki; en büyük yalnýzlýk ölüm ayýrana kadar. Hayatýn pisliði, acýmasýzlýðý, yanýnda güzel yanlarýný da es geçmeyen hikâyeler bunlar: Ýnsaný sevmeyi, doðayý, hayvanlarý, denizi sevmeyi, paylaþmayý bilen insanlarýn hikâyeleri. Sevgisizliðin, nefretin, þiddetin karþýsýnda bunalan, çýkmaza düþen; fakat yine de yaþama arzusuyla dolu sýradan insanlar; hemen yanýmýzda bitiveren, vapurda, minibüste yan yana oturduðumuz, otobüsün askýlarýný ararken ellerine deðdiðimiz, küfürleþtiðimiz... Ýnsanýn insana verebileceði en güzel hediye olan sevgi, bir sarý mendilde, bir yavru kedinin gözlerinde somutlaþýr. Hayatý fazla ciddiye almayan, inceden alay eden, bugünü, hatta âný yaþamayý meslek edinmiþ insanlar da buluruz bu hikâyelerde. Bazen yaþadýðýmýz olaylarýn düþ mü gerçek mi olduðunu ayýrt etmekte zorlanýrýz. Bazen de "Keþke rüya olsa bütün bunlar" dediðimiz de olur, "Sürpriz Yumurtlar" hikâyesinde olduðu gibi. Zihnimizin bize oyun oynadýðýný düþündüðümüz bir anda gerçeði tüm çýplaklýðýyla etimizde duyarýz.Yaþadýðýmýz sýkýntýlarýn kaynaðýný bilemeyiz çoðu zaman. Çaðýmýzýn insaný gitgide, hayattan daha az zevk almakta, mutsuzlaþmaktadýr. Dünyanýn globalleþmesiyle birlikte, önceden çok uzaðýnda olduðunu sandýðý problemleri birdenbire kendi içinde, etinde hisseden insan çaresizdir. Kaçacak, saklanacak yer kalmamýþtýr. Irak'ta, Afganistan'da, Ýrlanda'da patlayan bombalar artýk sofralarýmýzda, yatak odalarýmýzýn içinde, bir kafede yorgunluk çayý içerken ya da masa baþýnda çalýþýrken içimizde, yüreðimizde patlamaktadýr. Dünyanýn çýlgýnlýðýndan, insanlarýn sevgisizliðinden, kaba sabalýðýndan bunalan birey, bir dünya yaratýp kendini oraya hapsetmekte, mutsuzluðunu insanlardan kaçýp kendi içine kapanarak yenebileceðini sanmaktadýr. Basit, sýradan, sorumluluk getirmeyen, kafa yormayý gerektirmeyen uðraþlarla avunmaya çalýþmaktadýr. Hangimizin unutamadýðý çocukluk anýlarýmýz yoktur? Hangimiz o günlere bir yolculuk yapmak istemeyiz? Büke'nin hikâyelerinin bazýsýnda da, çocukluðun sevinçli, hüzünlü hatta gülünç yüzünü görürüz. Ahmet Büke, Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý'nda insan ömrünün çeþitli evrelerini, her birini kendine has handikaplarý, çalkantýlarý, piþmanlýklarý, acý tatlý olaylarýyla, kýsacasý insanýn türlü hallerini bütün çýplaklýðýyla gözler önüne seriyor. Ýçimize ayna tutuyor ki; söylenmedik söz kalmasýn. Ýzmir Postasý'nýn Adamlarý/Ahmet Büke /Kanat Kitap/ 136 s.
CK, 07.04.2005

Mustafa Sancar'dan bir öykü bir roman

Ýnsan acýlarýndan damýtýlanlar

Mustafa Sancar, iyi bir gözlemci, insanýn iç dünyasýný çözümleyen iyi bir anlatýcý. Son yýllarda yaþanan insanlýk acýlarýný, yaþadýðý çevrelerde gözlemleyerek baþarýyla yansýtýyor. Akýcý, insaný sarýp sarmalayan bir dili var. Ýnsaný ayakta tutan etkenleri çok iyi özümseyerek tanýtýyor.

Hasan AKARSU

Yazar Mustafa Sancar, 1955 Urfa- Siverek doðumlu. Ýlkokulu, ortaokulu, liseyi Siverek'te okur. 1976'dan beri Çorlu'da yaþamýný sürdürür. Þimdiye deðin iki kitabý yayýmlanýr: Dünya Gözlü Sevgili (Uzun Öykü), Palyaço'nun Ayna Sýðýnaðý (Roman).

DÜNYA GÖZLÜ SEVGÝLÝ

Dünya Gözlü Sevgili için uzun öykü denilse de roman olduðunu söyleyebiliriz. Bu yapýtýnda yazar, anlatýcýnýn sevgilisini arayýþýný yansýtýyor. Anlatýcý, yýllarca aradýðý sevgilisini buluyor mu? Urfa yöresinden çýkýp dünyayý gezerek gördüklerini, duyumsadýklarýný anlatýyor bize. Otomatik silah seslerinden sonra alanda, kanlar içinde yatan iki ölü, kan davalarý, Nemrut'taki Tanrýlar... Bir güvercinle uçuyor düþler ülkesine. Roma'da yüzyýllar önce yaþananlarý düþlüyor, Sezar'ý anýmsýyor, geçinmek için etlerini satan kadýnlarý gözlüyor. Afrika'yý geziyor, bitkin, yýlgýn insanlarý görüyor. Sevgilisinin de onlarýn arasýnda olabileceðini düþünüyor. Kölelerin acýlarýný, köle ticaretini, kendisinin de köle olarak satýlýp Afrika içlerine götürüldüðünü, misyonerlerin gittikçe zenginleþtiklerini, sömürünün arttýðýný belirtiyor ve sevgilisine seslenirken misyonerleri kýnýyor: "...Lanet olsun onlarýn bu onursuz düzenine, aþký kabul etmeyen yüreklerine lanetler olsun! Sevgili... Yüreðimde tütüyorsun burada. Seni öylesine özledim ki...Acýlar içindeyim ve öyle yorgun; öyle de çok uykum var ki, anlatýlýr gibi deðil. Gece ayazýnda aðrýyan sýrtýmý topraða veriyorum. Ayýþýðý yok. Gökyüzü yýldýz dolu. Göz kapaklarým kayan bir yýldýzýn gittiði yerde kapanýyor..." (s.17) Anlatýcý, avcýdan kurtulan karaca ile özdeþ tutuyor kendini. Bir Yörük ananýn hazýrladýðý azýk torbasýný alýp Akdeniz'e iniyor. Genç kaçaklarla karþýlaþýyor, yine sevgilisini anýmsýyor: "...Ey sevgili; Yüreðim senin sevdana baðlanalý bu yaþlardayým iþte. Bu deliþmen çaðlarda seni aramaya çýkmýþtým. Bir gün, bir yerde, hiç olmazsa elini tutabilmek; gözlerinin okyanusunda bir damla olabilme umuduyla ne çok acýlý zamanlar yaþadým...Býrak açlýðý, bilek kanatan köle zincirleri bile dizginleyemedi sana tutkumu..." (s.26) Bir kasabaya varýyor sonra, halini görüp acýyanlar ona yardým ediyorlar. Bir çadýrda arslanla gösteri yapan ailenin dramýna tanýk oluyor. Kýzýlderililerin, kötü beyaz adamlarla savaþlarýný düþünüyor. Kýzýlderili çadýrlarýna konuk olarak gidiyor, onlarla birlikte göç ediyor. Kýþ koþullarýnda ölenlere üzülüyor. Kurulan Kýzýlderili köyünde yaþananlarý, Ganj Nehri'nin kýyýlarýný düþleyip anlatýyor sevgilisine. Himalayalar'a çýkýyor, tapýnaklara giriyor: "...Ha buldum ha bulacaðým diye seni çok aradým bu renk ve yontular ülkesinde. En çok kýrmýzýyý tanýdým, bir de maviyi...Kýrmýzý önce güneþteydi, sonra gülde; yoksulluktaydý kýrmýzý, açlýktaydý...Küllerden sonra Ganj'ýn griliðine atýlan karanfildeydi veya iki damla kanýndaydý serçenin topraða düþen!... Þimdi nerdesin sevgili? Hangi rengin özünde, hangi kuþun anaç kanadýndasýn? Uzak zamanlarýn hangi boyutunda, hangi bulutun yaðmurusun yüreðe akan? Yoksa, yoksul bir dostun fýrýn önünde avucunda mýsýn ekmeðine açýlan, neredesin?..." (s.43) Daðlarda gezerek bir çöle ulaþýyor sonunda. Bulduðu bir kervansaraya sýðýnýyor. Oradaki yaþantýlara tanýk oluyor. Yabancýlaþmadan uzak, insan sýcaklýklarýný, dostluklarý seviyor. Hancý Nubar'ý ve acýlarýný tanýdýkça, çocukluðunu anýmsýyor. Kardeþi Zeliha'yý, annesini ve köylere giderek günlerce dönmeyen, çerçicilik yapan babasýný unutamýyor. Bir gün babasýnýn cenazesinin getiriliþini, mallarýný alan hýrsýzlarýn baþýný da taþla ezerek öldürmelerini, askerliðini, Yemen'e gidiþini, döndüðünde annesinin de öldüðünü, kardeþi Zeliha'nýn komþu köyde bir adama para karþýlýðý satýldýðýný, iki yýl sonra da ince hastalýktan öldüðünü vb.Anlatýcýnýn okyanus gözlü sevgiliyle buluþma özlemi sürüyor. Kervansaray'dan ayrýlýp yollara düþüyor yine. Bir sabahçý kahvesinde sunulan çayý içiyor, gezintiye çýkýyor. Çeþme baþýnda gördüðü yaþlý kadýn eve gidip ona yiyecek paketi hazýrlayýp getiriyor. Bu kasabada, genelevden kurtardýðý kadýnla yaþayan bir ayaðý kesik adamý tanýyor. Çöplükte þeytandýr diye çocuklar tarafýndan taþlanýp yaralanýyor. Bir yaþlý adam onu hamamýna götürüp temizlenmesini saðlýyor. Sevgilisini bulamayýnca oradan da ayrýlýyor ve bir tren istasyonuna ulaþýyor. Yakýndaki bir kulübeye sýðýnýyor, kargalarla birlikte yaþýyor. Ýstasyon görevlilerinin yardýmýný görüyor. Bir gün sevgilisinin bu istasyona geleceðine inanýyor. Trenle kasabaya getirilen þehit askerlerin cenazelerini görüyor, kardeþin kardeþi kýrmasýný kýnýyor. Zorlu bir kýþta, bu kez trene binip Ýstanbul'a gidiyor. Ekmek arasý balýk yiyenleri, gece sarhoþ dolaþanlarý görüyor, sunulan içkiyi içmeyince sarhoþun sözlerini dinliyor: "...Neden, neden içmiyorsun ihtiyar? Yoksa, þarabýn ve Ýstanbul'un güzelliðinden þüphen mi var?...Durmadan baðýrýyordu denize. Birden döndü, hýzla yanýmdan geçip gitti orta yerde durdu, baðýrdý: Baksana kar yaðýyor, düðün var bu gece, dedi. Þarap günahýndan arýnýyor: Çünkü Ýstanbul gelin oluyor! Kutlaman gerek bunu ihtiyar. Ýstanbul bu gece yeniden aklanýyor! Herkes içmeli...Herkes içmeli...Herkes..." (s.96) Anlatýcý, geceyi sýðýndýðý kayýkta geçiriyor. Ýnsanlarýn acýmasýzlýðýna tanýk oluyor bu kentte. Çöplükte dolaþýrken yakýndaki bir ev sahibi onu evine konuk ediyor, yýkanýp arýnmasýný saðlýyor, karnýný doyuruyor. Sevgilisini birlikte aramalarýný öneriyor. O evden habersizce kaçýyor, yine daðlara çýkýyor. Bundan sonra, sevgilisini bulma umudunu yitiriyor. Bir akasya aðacýnýn altýnda, kardeþi Zeliha'nýn mezarýný buluyor ve yine sevgilisine sesleniyor: "...Sevgili! Yoruldum artýk. Ömür merdiveninin son basamaðýna geldim diye bir his var içimde nedense...Ne gidebileceðim bir yer ne de derman kaldý dizlerimde sana gelecek. Aslýnda mutluyum da; kardeþime kavuþmam, dünya gözüyle yeðenimi, onun gül yüzlü çocuðunu görmem az bir þey mi? Sen istersen burada da buluþabiliriz... Sana anlatacak öyle çok þeyim var ki... Gelsen de dinlesen kuþ kanadýnýn sesinden bile ürken karaca yüreðimin aðlatýsýný..." (s.121) Gelen bir ses ona, sevgilinin adalet olduðunu sesleniyor sonunda. Yeryüzünde adaleti aramanýn mutluluðuyla yaþamý sona ererken sevgilisine kavuþtuðunu duyumsuyor.Yazar, yalnýzca yakýn çevresinde, yurdunda yaþananlara tanýklýk etmiyor, dünya tarihine bakarak evrende yaþananlarý da kucaklýyor bu uzun öyküsünde. Bozulmamýþ insan iliþkilerinin yanýnda, düzenin getirdiði iliþkilerle yabancýlaþan, acýmasýzlaþan insaný da tanýtýyor ve sevgili uðruna, adalet uðruna savaþým vermenin erdemini yüceltiyor.

PALYAÇONUN AYNA SIÐINAÐI

Bu romanýnda yazar, yurdumuzun güneydoðusunda ve batýsýnda yaþananlarý bir aile çevresinde geliþen olaylarla birlikte yansýtýyor. Palyaço Cezmi Aymaz'ýn hapiste yaþadýklarý, çýktýktan sonra geriye dönüþlerle anlatýlýyor. Hapisteki Viþneci Yazar'ýn kitabý basýldýðý zaman duyduðu sevinci unutamýyor Cezmi. On bir ay onunla ayný koðuþta kalýyor. Çýktýðýnda adýný deðiþtirip Aydoðan oluyor ya da anasýnýn Aydo'su. Yaþlý anasýyla Çorlu'ya yerleþip orada yaþamýný sürdürüyor.Çorlu'yu yazarýn gözüyle tanýmanýn mutluluðunu yaþýyoruz. Selvili kahvesinde çaycý Þaban Usta'yý, komþularý Pakize Kadýný, seyyar kuruyemiþ satýcýsý Balkan göçmeni Efrayim Dayý'yý, Urfalý Terzi Ömer'i, Meyhaneci Muhsin Abiyi, Balýkçý Ýlhami'yi, Berber Aydýn Ustayý, Bakkal Ýbrahim Onay'ý vb. Annesi Aygül, Urfa'daki yaþadýklarýný anlatýyor oðlu Aydoðan'a. Babasý Ýbrahim Halil'in kaçakçýlýk sýrasýnda mayýn tarlasýnda öldüðünü, kardeþi Azad'ýn Beyaz güvercin ardýnda daðlara kaçtýðýný, hiçbir haber alýnamadýðýný, kýzkardeþi Duçem'i, Balýklý Göl'de yem sattýðý çocukluk günlerini, sonra Vanlý Bedirhan'la on dört yaþýnda evlendiðini, Adana'ya göç edip yerleþtiklerini, Aydoðan üç yaþýndayken babasýnýn kan davasýndan vurulup öldürüldüðünü vb. oradaki yaþantýlarýný anlatýyor. Aydoðan, Adana'da geçen yýllarý anýmsýyor. Ortaokula giderken bir sirkte çalýþýyor, palyaçoluða özeniyor ve okulu býrakýyor. Semiramis iþi býrakýnca, patron Aydoðan'ýn annesine balýkçý kýz olmasýný öneriyor. Bir süre bu oyunu oynuyor Aygül Haným. Sirk Adana'dan taþýnýnca, onlar da oradan ayrýlmak zorunda kalýyorlar. Patron içkici ve kumarcý. Paralarýný zamanýnda ödemediði gibi, Aygül Hanýmý kumar borcuna karþýlýk baþkalarýna satmaya kalkýþýyor. Aydoðan, namuslarýna yapýlan bu sarkýntýlýðý sindiremediði için bir kýþ günü kaçýrýp çýrýlçýplak býrakýp bir aðaca baðlýyor patronu. Sabahleyin donmuþ olarak ölüsü bulunuyor. Aydoðan öldürmek niyetinde olmadýðýný, cezalandýrmak istediðini söylese de uzun yýllar hapis yatýyor. Anacýðý Aygül, ona yýllarca bakýyor, hiç yalnýz býrakmýyor. Hapisten çýkýnca da Çorlu'ya yerleþiyorlar. Aydoðan sabýkalý olduðu için iþ bulamýyor. Hiçbir gelirleri yok. Geçim sýkýntýsýndan bunalýyor ana oðul. Komþularý Pakize Haným arada sýrada yardýmlarýna koþuyor. Aygül ananýn diktiði çetikleri, çoraplarý, çalýþtýðý fabrikada arkadaþlarýna satýp parasýný getiriyor. Kimi kez de borç para veriyor. Güneydoðu'da terör olaylarý sürüyor. Aygül ana, kardeþi Azad'ý merak ediyor, yedi sekiz yýldýr daðlarda olduðunu düþlüyor. Radyodan zam haberlerini duydukça daha da bunalýyorlar. Aydoðan, badana boya iþi arýyor. Omurtak Caddesi'nde geziniyor. Bu sýrada tanýdýðý Balkan göçmeni Efrayim Efendi'yle konuþuyor. Ýnsanlarýn yaþadýklarý yerlerden koparýlmasýnýn acýlarý yansýyor sözlerinde: "...Ötede kalsaydýk bu kadar rezil olmaz, böyle ayaklar altýna düþmezdik...Ama burada da kendi vatanýmýzdayýz, kendi dilimizi rahatça konuþuyoruz, karýþan yok, gazetemizi okuyor, televizyonumuzu seyrediyoruz. Fakat fakir isen, þerefin, kiþiliðin, insanlýðýn, dilin önemi yok burada. Nasýl desem Aydoðan Efendi, insan lazým nerde yaþarsa yaþasýn önce rahat olmalý, hür olmalý...Nasýl desem kýzaným, büyüklerimin, babacýðýmýn, anneciðimin, iki aðamýn mezarý var orada. Evimiz, ineðimiz, keçimiz, tavuklarýmýz, ördeklerimiz vardý. Bahçemizde erik aðaçlarýmýz vardý. Çocukluðum, gençliðim geçti ötede, orayý çok özlüyorum... Sen öyle deðil misin kýzaným?..." (s.45) Aydoðan, kimi kez Urfalý Terzi Ömer'le dertleþiyor: "...Aydoðan onun gibi düþünmese de hak vermiyor deðildi. Anlýyordu onu, Efrayim Dayý da geçmiþi arýyordu. Biri Balkan'dan gelmiþ, diðeri ülkenin doðusundan. Ýkisi de topraklarýný özlüyordu. Aslýnda özlenen ne ýrmaklar ne de üzüm baðlarýydý. Özlenen geçmiþte yarým ve yaralý býraktýklarý ömürleriydi, baþka bir kültüre göç etmenin sancýsýydý çektikleri...Ve bir çýrpýda her þeyi silmek zorunda kalýyordu insan. Ömer Usta'ya aðýr geliyordu memleketinden uzak olmak. Annesi de öyle deðil miydi?..." (s.76) Aygül ana, oðlunun üzerine titriyor, yemeðini, çayýný, kahvesini yapýyor. Kimi kez komþularý Pakize Haným'a gidip dertleþiyor.

YAZAR OLMA ÝSTEÐÝ...

Anlatýcý, Çorlu Ticaret Borsasý'nýn çevresini tanýtýyor. Aydoðan, simitçi çocuðun, ufak paralarýný sayýp kuþçuya vererek kafesten aldýðý bir kuþu özgürlüðüne kavuþturmasýna seviniyor. Yazar olmak istiyor, yazarak geçinmeyi düþlüyor ve simitçi çocuk için: "Seni de yazacaðým yüreði büyük çocuk, seni de... (s.134) Ýþte o çocuk, o içinde ýþýk büyüten çocuk... Ne yaptýðýný gözlerinle gördün. Küçük bir can kurtarmak için bütün parasýný verdi... Zaten onun o hareketini görünce yüreðinin ne denli büyük olduðunu anladým..." (s.138) Akdeniz güneþine özlemle yaþýyorlar Çorlu'da. Aydoðan, palyaçosuna dört yýldýr ölüm korkusuyla yaþadýðýný, bu yaz da evlenmeyi düþünmediðini anlatýyor. Aygül ana, geçmiþini anýmsayýp "ceylan yazgýsý" yaþadýðýný söylüyor oðluna. Ceylanlarýn yerli yersiz avlanýldýkça, Urfa yöresinden nasýl kaçtýklarýný, sonra da o yörenin bozkýrlaþtýðýný belirtiyor. Çorlu'da yaþatýlan gelenekleri çok beðeniyorlar. Sözgelimi kýna gecesi eðlencelerini gördükçe yaþama sevinçleri çoðalýyor. Aydoðan, anasýný Adana'ya götüreceðini, babasýnýn mezarýný ziyaret edeceklerini söylüyor. Bu özlemle geçiyor günler. Çaycý Þaban Usta'nýn yardýmýyla bir iþ buluyor Aydoðan. Tekirdað'a Selim'in çeyiz dükkânýnýn açýlýþýna gidiyor. Muratlý Caddesi'nde bulunan dükkânýn açýlýþýnda palyaço olup çocuklarý sevindiriyor, ilgi topluyor. Ertesi gün ayný iþ için yine gidiyor. Eline geçen parayla biraz olsun rahatlýyorlar. Aydoðan'ýn Tekirdað'daki balýkçý barýnaðý izlenimlerini þöyle anlatýyor yazar: "...Barýnaðý çevreleyen balýkçý evlerin atermit kaplý çatýlarýn üzerinde bekleþen pelikanlarý görünce tuhaflaþtý, gitmedi, demir korkuluklara dirseðini verip onlarý izlemeye baþladý. Kendisi gibi onlarý seyreden baþka biri daha orada duruyordu. Adam yan tarafa birinin geldiðini anlayýnca dönüp baktý. Eski paltosunun yakasýný baþýnýn yarýsýna kadar çekmiþ, beyaz sakalý uzamýþ, yüzü kýrýþ kýrýþ çizgilerle dolu olan biriydi. Aydoðan ona baþýyla selam verdi. Adam da sessizce selam verip yüzünü yeniden pelikan kuþlarýna çevirdi. "Bu garip kuþlarýn burada bulunmasý çok enteresan doðrusu" dedi birden Aydoðan. Bu sözler adamý þaþýrtmadý. Öylesine dönüp baktý..."Ýçlerinde yedi sekiz senelik olaný var! " dedi. "Daha kalabalýktýlar çoðu öldü." Aydoðan meraklanmýþtý, tekrar sordu: "Kim bilir nerelerden gelmiþlerdi buraya?" Baþka topraklardan sýcak ülkelerden... Her yýl göçüp gelirler... Onlarý izleyen kirli þapkalý, kirli saçlý, paltolu adam kafasýna þiþeyi dikmiþ, þarap içiyordu..." (s.176-177) Aydoðan, belki aylar sonra ilk kez taze istavrit alarak Çorlu'ya dönüyor. Anasý balýklarý görünce çok seviniyor, birlikte piþirip yiyorlar. Elleri birazcýk olsun rahatlýyor; ama ertesi sabah anasýnýn isteðiyle iþkembe çorbasý içmek için çýktýklarýnda caddeden karþýya geçerlerken bir kamyon çarpýyor ikisine de. Anasý aðýr yaralý olarak hastaneye kaldýrýlýyor ve ölüyor. Aydoðan, dünyadaki biricik varlýðýný yitirdiðine inanmak istemiyor. Ýkindi vakti Süleymaniye Camisi'nden cenazesi kaldýrýlýyor ve Çorlu mezarlýðýnda topraða veriliyor. Geceleyin baþsaðlýðýna gelen konuklar, Bahçývan Kadir'in evinde aðýrlanýyor. Cenaze giderlerini, Kadir ile Terzi Ömer karþýlýyorlar. Aydoðan birkaç gün hiçbir yerde tutunamýyor. Anasýnýn mezarýna gidiyor, onunla konuþuyor mezarý baþýnda. Kar yaðýyor bir yandan. Berber Aydýn Usta'da týraþ olup eve dönerken kuþçuyu görüyor. Elinden kafesi kaptýðý gibi kuþlarý salýyor, þaþýran kuþçu ona saldýrýp alabildiðine dövüyor. Yerden zorla kalkýp yürüyen Aydoðan eve kanlar içinde geliyor, aynanýn karþýsýna geçip palyaço kýlýðýna giriyor. O gecenin sabahýnda ona yemek getiren Pakize Haným'ýn oðlu Aliþ, ölüsüyle karþýlaþýnca koþup haber veriyor. Polisler, savcý geliyor, tutanak tutuluyor. Ölmeden önce yazdýðý notu okuyor savcý: "Bu öykü; topraðýndan denizler ötesi uzaklýkta, sürüsünü yitirmiþ, yorgun, ihtiyar bir pelikanýn öyküsüdür aslýnda." (s.220)Mustafa Sancar, iyi bir gözlemci, insanýn iç dünyasýný çözümleyen iyi bir anlatýcý. Son yýllarda yaþanan insanlýk acýlarýný, yaþadýðý çevrelerde gözlemleyerek baþarýyla yansýtýyor. Akýcý, insaný sarýp sarmalayan bir dili var. Ýnsaný ayakta tutan etkenleri çok iyi özümseyerek tanýtýyor. (*) Dünya Gözlü Sevgili- Mustafa Sancar, Kora Yayýn, 2. Baský 2002Palyaçonun Ayna Sýðýnaðý- Mustafa Sancar, Kora Yayýn, 1. Basým 2002

CK, 20.01.2005

"KIRLANGIÇ YILDIZI" VE LEYLA ÞAHÝN / ALÝ ÞAHÝN

6/10/2006 · Kategori: Inceleme

"KIRLANGIÇ YILDIZI" VE LEYLA ÞAHÝN

"sonunda bir güzel insan
savaþa savaþa düþürdü
güzel tenini topraða
'ölüm adýn kalleþ olsun'!
("Enver Gökçe" adlý þiir, Kýrlangýç Yýldýzý, Leylâ Þahin, s.62)

"..her biri ayrý bir ses ve renk olan; ve barýþ,kardeþlik, eþitlik hürriyet;ve bu yüksek deðerler için direniþi gündeme getiren..." (L. Þahin) 40 Kuþaðý toplumcu þairlerinden Enver Gökçe için yazýlmýþ yukarýdaki dörtlüðün de yer aldýðý Kýrlangýç Yýldýzý'ný ben de 2001 yýlý nisanýnda bir rastlantý ile ele geçirmiþ ve okumuþtum: "Can Arkadaþým Melal'e, þiirin, dostluðun sonsuzluðunda... 89, 4 Kasým" diye imzalanmýþ kitabý geri almadan Ýstanbul'a dönen sahibi unutunca bende kalmýþ kitap. Kitaplýkta gözüme çarpýnca alýp yeniden okudum sindire sindire...10.12.1954 Þavþat doðumlu þairimize yolun yarýsýnda Enver Gökçe Þiir ödülü ikinciliði kazandýrmýþ, yapýtý oluþturan dosya. Bu da þiiri deðiþik þekilde yeniden irdelememi saðladý, adýna düzenlenen ödüle deðer görülen yapýt, o çizgiye ne denli baðlý, daha doðrusu þairin kendi deyiþiyle O "yüksek deðerlere" yaklaþýmý da irdelememe yol açtý ve hak ediyor dedim kendi kendime.

Ýlk kitap için oldukça geç kalýnmýþ diye düþündürüyor insaný, ancak Kitabýn kapaðýnda hazýr olan 3 kitabýndan daha söz edilmesi, ödüllerin deðerini bir kez daha gündeme getiriyor bence; hiç deðilse bu tür çalýþmalarýn kitaplaþmasýna vesile oluþturuyor, o bile az þey deðil bence...Çýkacaðý duyurulan "Ateþte Parmak Uçlarý", "Mayýs Þarkýlarý", "Lirika" adlý yapýtlar aradan geçen 15 yýlý aþkýn süre içinde ya çýkamamýþ ya da deðiþik adlarla çýkmýþ olacak: Çünkü . "Kýrlangýç Yýldýzý" (1989) adlý yapýtýn yayýnýndan sonra "Mayýs Þarkýlarý"(1989)
ve "Acý Toplayan Ýpekli Çardak Kuþu" (2000) yayýnlanmýþ diðer iki yapýt ortada yok bilebildiðim kadarýyla. Þair Arif Damar, Leyla Þahin'in Kýrlangýç Yýldýzý'nýn ilk kitabý olmakla birlikte, ilk kitabýnýn yayýmlanmasýný çokça ertelediði "Ateþte Parmak Uçlarý" olduðunu belirtiyor.

Ýlk þiiri henüz 5. sýnýfta iken Doðan Kardeþ'te yayýmlanan Þahin, ortaokulda, "Çevreye Iþýk", Lisede "yeni Adýmlar", Baþköy, Direniþ vb. dergilerde görünmüþ;"Cumhuriyet ve Devrimlerimiz" konulu þiir yarýþmasýnda "Son Ýkindiler" þiiriyle birincilik aldý. Þiirlerini 1970’li yýllardan itibaren yayýnlamaya baþladý. 1975-76'da "Türkiye'de Birlik " gazetesinde çalýþarak köþe yazýlarý yazmýþ, 1977-87 arasýnda dergilerde az görülmüþ, Sesimiz, Türkiye Yazýlarý, Güney, Kýyý, Yeni Olgu, Demokrat, Karþý Edebiyat, Broy... dergi ve gazetelerinde aralýklarla þiirler yayýmlamýþ, bir yazýsýnda bunlarý deðerlendiren A. Damar; "Bir LÞ var... Genç þairin þiirlerini beðendim ben. Bana göre her yönden kiþiliðini buldu o. Yayýnlanabilir bunlar, yayýnlanmalýdýr da." (Devrimci Demokrat, 24 Temmuz 1980) demektedir daha 1980'de... Yine þair Behçet Necatigil, "Gürültü yapmadan diyeceðini diyen soluklu ve yürüklü þiir" diye deðerlendirmektedir þairin þiirlerini.

Kitap, 3 bölüm olarak düzenlenmiþ: yapýta adýný veren "Kýrlangýç Yýldýzý" bölümünde, "Mektup 1-10" (13-33); "Ölçeksiz Haritalar" bölümünde, "Sevdanýn ve Sevincin Adresi 1-3" ve "Ölçeksiz Haritalar 1-2" (37-53); "Menekþe Töreni" bölümünde ise, "Aslýhan", "Aziz Ol", "Aþkýn Gülüþü", "Rüzgar Vurgunu", "Camlar Kýrýldý", "Güç", "Genciken Ölenin Türküsü" ve "Enver Gökçe" (55-63) adlý þiirler yer alýyor... Ölüm acý, ölüm kalleþ... Her yaþta ölüm erken ölümdür oysa ama "Giderim giderim yolum yokuþtur/ Bir yaným hasret bir yaným ateþtir/ Genciken ölene ölüm zor iþtir/ Erir içim usul usul kan gider " (s. 61) diyor türkü formatýnda yazýlmýþ "Genciken Ölenin Türküsü (s. 61 )"nde...Hasan Hüseyin:

" kolay deðil öyle genç ölmek
yeþil bir yaprak gibi yüreði
     koparýp ateþe atmak
          pek öyle kolay deðil
hem öyle bir aðaç ki þu yaþamak denilen þey
     her bahar yeniden yeniden tomurcuklanýr da
      yalnýz bir bahar çiçeklenir " (Kýzýlýrmak)

diyor ve ekliyor ardýndan da " elbet bir bildiði var bu çocuklarýn "... "... Þu dünyada bir nesneye / Yanar içim, göynür özüm / Yiðit iken ölenlere / Gök ekini biçmiþ gibi” diyen Yunus Emrelerin izinde. Ýzlek de öyle Halk þiiri tadýnda: kerpiç ev, zula, gurbet, sýla, göycek bala, sevda, kelepçe, mahpus, hasret, ölüm... Ben çok sevdim, bu türküyü. Songül Karlý da beðenmiþ olacak ki, "Yalan" albümüne almýþ türküyü (Kan Gider, söz: Leyla Þahin - müzik: Lütfü Gültekin). "Baba kerpiç evden aldým zulamý/ Gurbet mi burasý yoksa sýlamý/ Yitirdim yollarda göyçek balamý/ Erir içim erir erir kül gider // Düþmüþüm ardýna güller boyunca / Söylerim sevdamý diller boyunca/ Elimde kelepçe kollar boyunca/ Mahpuslarda yata yata gün gider// Giderim giderim yolum yokuþtur/ Bir yaným hasret bir yaným ateþtir / Genciken ölene ölüm zor iþtir / Erir içim usul usul kan gider" (Genciken Ölenin Türküsü, s. 61)

"Aslýhan"ý birlikte okuyalým: "Ben sana reyhan demem/ yaprak döker, dal olursun/ ben sana aslý demem/ kerem gider lal olursun.// Ben sana balam derim/ canýmýn içinde bir özgecan olursun." (s. 55)

"Hem hece þiirine yatkýnlýðý, hem destansý bir soluðu var. Ceyhun Atuf Kansu geleneðinden süzülüp gelen, söylenilen þeylerin yaþanmýþlýðý duyumsanan lirik özlü, yalýn bir þiir." Leyla Þahin'in þiiri. "Kadýnýn tarihsel olarak geç býrakýlmýþ olmasý onun dizelerinin arasýna erkek göðsünün girmesine engel olmuþsa da ruhunda derin yaralar açmýþ, sevmiþ, aþka giden yolda emek de vermiþlerdir. Leyla Þahin’in “ Mektup1” adlý þiirinden dizeler buna sadece bir örnek:
“-yolculuklarýn sonu var mý?- / son yolculuk aþk: yýkar gider boynunu,/ ardýnda ince bir rüzgâr býrakarak” (Betül Tarýmar; Erotizm, Kadýn ve Aþk). Yine: "(...) bir gemi getirdim kapýna: birlikte gidelim./ sen içli, uzun geceli kadýnlar için yaratýlmýþsýn,/ uzun sabahlar için/ buðday tarlalarý, usulbaþlý geyikler, yollar için.../ göðsüne düþür beni: yeryüzünün þarkýlarýný dinleyeyim orada/ gecikirsek alýp baþýný gider aþkýn usul ýrmaðý - küskün -/ dönmez bir daha" (Aþkýn Gülüþü, s. 57 ) de bu baðlamda deðerlendirilebilecek bir þiir.

80 Kuþaðý þairleri; Metin Cengiz (1953), Þükrü Erbaþ (1953), Abdülkadir Budak (1952), Þavkar Altýnel (1954), Oðuzhan Akay (1955), Roni Margulies (1955), Süha Tuðtepe (1956), Suat Vardal (1957), Orhan Alkaya (1958), Mehmet Yaþýn (1958), Akif Kurtuluþ (1959), Seyhan Erözçelik (1962), Sami Baydar (1962), Ali Asker Barut (1962) Hakan Savlý (1964), Küçük Ýskender (1964), Sunay Akýn (1962), Akgün Akova (1962), Metin Celal (1961), Turgay Kantürk (1961), Altay Öktem (1964), Turgay Nar (1961), Sefa Kaplan (1956), Vural Bahadýr Bayrýl (1962), Gülsüm Akyüz (1949), Ayten Mutlu (1952), Oya Uysal (1952), Arife Kalender Önel (1954), Yelda Karataþ (1954), Leyla Þahin (1954), Lale Müldür (1956), Neþe Yaþýn (1959), Günseli Ýnal (1947), Zerrin Taþpýnar (1947), Zeynep Uzunbay (1962)... (Feridun Andaç) ile hak ettiði yere oturuyor "kalbim kalbim ekmeðimi böl aþkla paylaþtýr/
ateþe kömüre mürekkebe yakýn kýl beni" diyen þair Leyla Þahin, adýna ödül kazandýðý Enver Gökçelere yaraþýr bir þekilde.
Dönemi deðerlendiren Feridun Andaç'ýn "Yeni þiir" arayýþýndan ise, daha çok 'yeni söylem'lerin içi boþaltýlarak þiir yazýlmaya baþlanýldý diyebiliriz. Popüler kültürün etkisi, 12 Eylül'le yaþanýlan çözülme, yozlaþma þiirin de geliþme kanallarýný týkadý. Bu süreci bir arayýþ dönemi olarak nitelendirmek daha doðru gibime geliyor. Deyim yerindeyse 'þiir enflasyonu' yaþanýlan bir süreç..." dediði dönemde þiiriyle öne çýkabilmiþ bir þair Leyla Þahin.

----------------------------------------------------
Leyla ÞAHÝN, Kýrlangýç Yýldýzý, Þiirler, 1989, Papirüs Yayýnlarý, Ýstanbul, 62s.

Ali ÞAHÝN

'Tam Ýnsan' Atatürk/ Bertan ONARAN

6/10/2006 · Kategori: Inceleme

RIFAT ILGAZ´IN GÖZALTI ANILARI...

6/10/2006 · Kategori: Inceleme

RIFAT ILGAZ´IN GÖZALTI ANILARI...

Turgay KESER

12 Eylül faþist cuntasýnýn, sesiz sedasýz geldiði ilçelerden biri olan Cide'de yaþayan Þair Rýfat Ilgaz'ýn kapýsý bir gece askerlerce çalýnýr. O sýrada çalýþma masasýnda Yýldýz Karayel isimli romanýný yazmakta olan Ilgaz, kalkýp kapýyý açýnca karþýsýnda bir yýðýn mavi berelinin ellerinde silahlarla dikildiðini görür.

Bu 1981 yýlýnýn 29 Mayýs gecesidir. "Rýfat Ilgaz'ýn evi burasý mý?" sorusundan sonra mavi bereliler hemen evin içine dalýp yalnýz kitap ve gazete müsvetteleriyle dolu odalara daðýlýrlar. Biraz sonra keskin bir emir gelir; "Hazýrlan albaya gideceðiz"
70 yaþýndaki ihtiyar yazarýn son gözaltýsý iþte böyle baþlar. Fakat o, ta 1940'lardan alýþýktýr ve deneyimlidir bu ani sorgusuz sualsiz gözaltýlara. Onun için önce pijamalarýný, üstüne kýþlýk elbiselerini ve montunu giyer. Ýhtiyar þair önünde ve arkasýndaki postal sesleriyle aþaðý indiðinde evin askerler tarafýndan sarýldýðýný dehþetle görecektir. Evinde kitaptan baþka bir þeyi olmayan ihtiyar bir adamý gözaltýna almak için neredeyse bir manga jandarma gelmiþtir. Ýhtiyar þair, bunun basit bir gözaltý deðil bir operasyon olduðunu o zaman anlayacaktýr. Kendisi alýnarak Cide halkýna da gözdaðý verilmektedir.

Baþ papaz yakalandý
Götürüldüðü karakolda kendisi için söylenen "Cide'nin baþ papazýný yakaladýk" laflarý kulaðýna çalýnýr sýk sýk. 12 Eylül öncesinde Cide'de tek bir dikkat çekici olay yaþanmamýþ, kimsenin bir olaydan ötürü burnu bile kanamamýþtýr. Bir er gelip þairin gözlerini baðlar sonra hiç yaþýna baþýna bakmadan onu ite kaka bir koðuþa sürükler. Kollarýný kaldýr, ayaklarýný aç emirleri çýnlar ortalýkta, bunlarý istenildiði gibi beceremeyen Ilgaz'ý, genç er azarlar ve ayaklarýný tekmeler. Fakat ayakta duramayacaðýný anlayan Ilgaz, gözündeki baðcýðý sýyýrýr ve gidip bir yataða oturur. Ere de "Ýstediðini yap ama beni buradan kaldýramazsýn" der. Bunun üzerine er gidip onbaþýyý çaðýrýr, onbaþý; "Kalk, herkes gibi sen de dikil" diye buyurur. Ancak Ilgaz inatla yaþýndan dolayý ayakta duramayacaðýný söyler, böylece onbaþý da geldiði gibi gider. Çok sonra yan koðuþlardan bir genç kýzýn sorgusunu duyar Ilgaz; komutan sormaktadýr, "Rýfat Ilgaz'ýn kitaplarýný kim verdi sana. Kimden aldýn?" Cevap komutanýn aptallýðýný yüzüne vurur gibidir, "Kitapçýlardan" Böylece Ilgaz 12 Eylül faþist cuntasýnýn hiçbir "suçu" olmadýðý halde hem kendisini hem de kitaplarýný yargýladýðýný anlar. Kitaplarý hatta Hababam Sýnýfý bile yargýlanmaktadýr.

"Yaz, sosyalist"
Gece yarýsý yeniden postal sesleri, silah takýrtýlarý arasýnda bir er, gözleri baðlý Ilgaz'ý dürter,"Yürü gidiyoruz". Böylece Cide'den Kastamonu mezbahalarýna doðru yolculuk baþlar. Gözleri baðlý olsa da Ilgaz çevresini baðcýðýn altýdan az çok görebilmektedir. Bahçede hava albayý, sað yanýnda belediye baþkaný, sol yanýnda bir aða... Ilgaz bir uzatmalý çavuþla arabaya bindirilir. Omzu üzerinden geride kalan aðalara, beylere bir göz atar. Hepsi de "Bayram namazýndan çýkmýþ kadar keyifliydiler. Ya da bir düðün þölenindelermiþ gibi... Aðýzlarý kulaklarýnda." Onlar gözaltýna alýnanlarýn Cide'ye yol ve liman istediðini biliyorlardý. Ve bütün bunlar onlarýn çýkarýna dokunuyordu. Rýfat Ilgaz baþta olmak üzere Cide aydýnlarý ilçenin geliþmesi için yol ve liman istemekteydiler. Buna karþý çýkan aðalar tutuklulara bakarken iþte bu yüzden utku içinde þiþinmekteydiler. Ilgaz ve yanýndakileri Kastamonu'ya sorguya götürülür. Sonra da o günlerde kullanýlmayan Et Balýk Kurumu'nun mezbahalarýnda konaklama yapýlýr. Böylece çengellere hayvanlardan önce insanlar asýlýr. Burada da sorular yinelenir, "Adýn, soyadýn, babanýn adý, doðduðun yer." Ilgaz'ýn cevabýndan sonra yine sorar, "Suçun?" Ilgaz þaþýrýr. "Bunu sizin bilmeniz lazým" der ben nereden bileyim, "Olmaz bir þey yazmam lazým" der katip. Bunun üzerine biraz düþünen Ilgaz o günlerin en korkutucu suçunu söyler; "Yaz. Sosyalist"

Mezbahada dostluk
Sonra yine emirler "Kaldýr kollarýný. Aç ayaklarýný" Yaþlý yazar her seferinde büyük bir çaba ve hüzünle istenilenleri yapar. Ardýndan Kastamonu mezbahasýna týkarlar hepsini. Orada ihtiyar yazar oturacak olur, bir ses gelir "Yasak" Ilgaz'la gelen tutuklularýn diðer bir özelliði de, hepsinin beylere aðalara karþý halký tutan, adil, dürüst memur ve aydýnlar olmasýdýr. Yaný sýra köylüler ve öðrenciler ve iþçiler de vardýr. Bir er, oturmasýna izin verilmeyen ihtiyar yazarýn yanýna gelir, "Amca benim nöbetimde oturabilirsin. Gözlerini de aç istersen" der. Sonra inanamaz bir bakýþla Ilgaz'ý süzerek "Amca senin yazar olduðunu söylüyorlar doðru mu" diye sorar. Sonra ekler, "Aklým ermiyor. Bu kadar kitabýn var da, seni neden getirdiler?" Er Samsunlu Azem'dir Ilgaz'la dost olur.

Ve özgürlük
Sonunda Ilgaz sorguya alýnýr, böylece neden suçlandýðýný da anlamýþ olur. "Anlat" der bu sefer albay, "Moskova'ya gittiðini, TKP'li olduðunu" Cide halkýnýn gözleri önünden asýlmaya götürülür gibi, gözleri baðlý olarak geçirilen Ilgaz "Ýstanbul'da I. Þube'deki dosyalarda benimle ilgili yeterince bilgi var sanýrým. Nerelere, niçin gittiðim, ne yaptýðým. Hangi kitaptan tutuklandýðým. Bunlarýn hesabýný verdim ben. Çok aflar çýktý suçlarýmýn üzerinden" diyerek albayý cevaplar. Sonraki soru Cide'ye niçin geldin sorusudur. "Kendi memleketim, niçin gelmeyeyim" der Ilgaz. Ömrünün son yýllarýný memleketi Cide'de geçirmek istemiþtir yazar. Burada birkaç roman yazmak, mizah öyküleri yazmak ve þiir düþünebilmek istemiþtir. Sorgudan sonra Ilgaz Kastamonu mezbahasýndan alýnarak bir sanatoryuma götürülür ve orada iki aylýk bir tedavi geçirir. Gözaltý, omuzlarýnda G3'lerle baþýnda bekleyen erlerle, hastanede sürer. Sonra serbest býrakýlýr yazar. Böylece 70 yaþýndaki yaþlý bir yazarýn gözaltýna alýnma utancý da son bulmuþ olur. Romanýný yeniden yazmaya döner ama, "Üzerinden çok þeyler, cipler, cemseler, sorgular, cezaevleri, hastaneler, mavi bereliler" geçmiþtir þimdi. Rýfat Ilgaz anýlarýný yazarken öylesine bir iyimserlik ve alçakgönüllülükle anlatýr ki olaylarý, katlandýðý eziyetler, hakaretler bir baþkasýna yapýlsa, yaþlý bir adama yapýlan bu muameleye utanmýyorlar, dedirtecektir belki de ona.

www.evrensel.net

Atatürk'ün Müziðe Bakýþý/ A. YALMAN

6/10/2006 · Kategori: Inceleme

ÇOCUKLUÐUN ESRARLI BAHÇESÝ / OYA BAYDAR

25/6/2006 · Kategori: Inceleme

Çocukluðun esrarlý bahçesi

19/04/2002

OYA BAYDAR (Arþivi)

Okumayý 40'larýn 50'lerin ortalarýnda söküp, kitaplarýn o harikulade büyülü dünyasýyla tanýþma ayrýcalýðýna sahip olabilmiþ benim kuþaðým insanlarýnýn, yýllar içinde ne kadar farklý, ne kadar karþýt -hatta düþman konumlara savrulmuþ olurlarsa olsunlar, ortak bir yanlarý, ortak bir duyarlýklarý, paylaþtýklarý ortak duygular vardýr. Ortak bir nostalji demek daha doðru belki de.
Televizyonun olmadýðý, bilgisayar oyunlarýnýn
hayal bile edilemediði; en muhteþem gösteri ve eðlence sayýlan sinemanýn, tiyatronun sadece büyük kentlerde veya orduevleri, devlet iþletmeleri gibi kurumlarýn özel salonlarýnda izlenebildiði o yýllarda, radyolu evlerde, Cumartesi öðleden sonralarý Radyo Çocuk Saati'nin baþlamasý dört gözle beklenirdi. "Yöneten Ayþe Abla, piyanoda Erdoðan Çaplý!" ve sonra Radyo Çocuk Saati korosundan o unutulmaz nakarat: "Koþun, koþun radyo baþýna her cumartesi günü. Geçiyor iþ baþýna Radyo Çocuk Kulübü..."

Çocuða çocuk kitabý bulmalý
Masumiyet çaðýydý. Kötü samanlý kâðýda basýlmýþ, çoðu renksiz, pek azý üç renk -siyah, beyaz, kýrmýzý baskýlý resimli romanlara dalýp giderdik. Pekos Bill, Tom Miks, Teksas 1950'lerde yaygýnlaþtý. 1940'larda, resimli Miki Maus dizi kitaplarý vardý: Miki Pilot, Miki Kampta, Miki Çölde, vb... Miki'nin üstü açýk küçük uçaðýnýn uzaydaki kötü adamlarýn dev örümcek aðýna takýldýðý ilkel çizime geldiðimde, korku ve heyecandan titreyerek bir sayfa sonrasýna geçtiðimi veya Arap çöllerinde, "Kötü Bedevi"lerin kaçýrdýðý -Bedeviler geleneksel Arap kýlýðýna bürünmüþ Gufi köpeklerdi sevgilisi Mini'yi ararken tutsak düþen Miki için hýçkýra hýçkýra aðladýðýmý hatýrlýyorum.
Dedim ya! Masumiyet çaðýydý ve çocuklar henüz, televizyonlarda her an izlenen korkunç terör sahneleriyle, ölümün, kanýn, dehþetin sýradanlaþmasýyla karþýlaþmamýþlar, þiddeti kanýksamamýþlardý.
O yýllarda, baþlýca iki çocuk dergisi vardý: Doðan Kardeþ ve Çocuk Haftasý. Doðan Kardeþ daha seçkinci, daha "entel", daha Batýcýydý. Çocuk Haftasý daha "halk çocuðu" iþi sayýlýrdý. Hiç unutmuyorum. Doðan Kardeþ Perþembe günleri çýkardý. Çocukluðumun en büyük mutluluklarýndan biri sabah uyanýp babamýn yastýðýmýn altýna erkenden, daha ben uyanmadan yerleþtirdiði dergiyi bulmaktý.
Subay çocuðuydum. 10 yaþýna kadar çocukluk yýllarým köylerde, kasabalarda geçti. Yalnýz bir çocuktum. Dünyaya tek açýlýmým kitaplardý. Bu yüzden, okumayý 5 yaþýnda öðrendim. Ýlk okuduðum büyük kitap da, annemin bucak bucak sakladýðý, benim ise ne yapýp edip bulduðum üç ciltlik Amber romaný, ardýndan da Bronte'nin Jane Eyre'i oldu. Evde, "Olmayacak, bu çocuða çocuk kitaplarý bulmalý" diye konuþulduðunu hatýrlýyorum. Çocuk kitaplarý bulunmaya, alýnmaya baþlandý.
Benim okumalarým da böylece, babamýn tabiriyle "zaptý rapt" altýna alýndý.
Neler mi okudum? 40'larýn, 50'lerin bütün çocuklarýnýn okuduklarýný... Belki bizleri, tüm farklýlýklarýmýza raðmen bir noktada buluþturan, benzeþtiren bu ortak okumalarýmýzdýr.
Hiçbir sýra gözetmeden, aklýma gelenleri þöyle bir sayacak olursam: Pollyanna, Tom Sawyer'in Maceralarý, Arý Maya, Küçük Geyik Bambi -avcýlar annesini vurduðunda nasýl da gözyaþlarýna boðulmuþtum Pinokyo, Pal Sokaðýnýn Çocuklarý, Alice Harikalar Diyarýnda, Sihirli Bahçe, David Copperfield, Tom Amcanýn Kulübesi, Beyaz Zambaklar Ülkesi, Hayvanlar Alemi, Tabiat Ana Anlatýyor, Grimm Masallarý, Küçük Kadýnlar, Küçük Erkekler ve tabii Jules Verne'ler: Ýki Çocuðun Devrialemi,
80 Günde Devrialem, Deniz Altýnda Yirmi Bin Fersah, Aya Seyahat ve diðerleri, yani o dönemin bilimkurgu romanlarý... Bunlar benim kendi kitaplarýmdý; kapaklarý kirlenmesin diye gazete kâðýdýyla kapladýðým, sayfalarýný
bükmekten korktuðum, sevgiyle okþadýðým hazinelerim... Bir de erkek arkadaþlardan ödünç alýp yutarcasýna okuduklarým: Pardayanlar, Kýzýl Maske, Maskeli Süvari, Fantoma, Arsen Lüpen... Benim kuþaðýmdan kime sorarsanýz, Pardayanlar'daki Kýrýk Çatal veya Kýrmýzý Horoz hanlarýný, orada tahta masalar üzerine dizilmiþ kupalarda içilen þaraplarý, uzun ve iþtah açýcý yemek tariflerini buruk bir keyifle hatýrlayacaktýr.

Ayný tat yok
Þimdi düþünüyorum da, okurken aðlaya aðlaya bir hal olduðumuz Kemalettin Tuðcu romanlarýný, Ömer Seyfettin'in hikâyelerini, pek de hoþlaþmadýðým Abdullah Ziya Kozanoðlu'nun Bozkurtlarýn Ölümü, Bozkurtlarýn Dönüþü, Ergenekon gibi, dönemin Turancý, ýrkçý, pantürkçü akýmlarýný çocukluk dünyamýza taþýyan tarihsel kokulu romanlarýný bir yana býrakacak olursak, benim okumalarýmda aðýrlýk klasik Batý çocuk edebiyatýnda olmuþ. Cumhuriyet'in ilk kuþaðýndan, "subay baba - öðretmen anne" ailesinin yadýrganmayacak ve þimdi de doðru bulduðum seçimi.
On iki yaþýndaydým. Dil öðrenmeye baþlamýþtým. Küçük Prens'le tanýþtým. O zamana kadar okuduklarýmýn hiçbirine benzemiyordu. Elli yýl önceki küçük kýzý elinden tutup büyük edebiyatla, gerçek edebiyatla buluþturan Küçük Prens oldu.
1950'lerdi; hatýrlýyorum. Varlýk Yayýnlarý'nýn ince kitaplarý 1 lira, kalýn kitaplarý 2,5 liraydý. Mahallemizin tek kitapçý - kýrtasiyeci dükkânýný Aziz Nesin iþletiyordu. -O ufak tefek, yorgun görünüþlü adamýn Aziz Nesin olduðunu çok uzun yýllar sonra öðrendim.- 1950'ler: Varlýk dergisi, Varlýk Yayýnlarý, Milli Eðitim klasikleri... Büyük yazarlarla, büyük yapýtlarla, Türk yazarlarýyla ilk tanýþmalar. Steinbeck'in Fareler ve Ýnsanlar'ýný, Sardalye Sokaðý'ný, Kasýmpatlarý'ný üst üste dört kere, beþ kere okuduðumu hatýrlýyorum. Ve tabii polisiyeler:
Çaðlayan Yayýnlarý'nýn Mayk Hammer kitaplarý. Hani Mickey Spillane'in dokuzunu yazdýðý, Kemal Tahir'in çevirmen F. M.ikinci takma adýyla Mickey Spillane'ye onlarca daha yazdýrttýðý, "Dudaklarýyla dövüþen, yumruklarýyla seviþen" ama her zaman sekreteri Velda'ya sadýk kalan New York'lu dedektifin maceralarý.
Esrarlý Bahçe, çocukluðumun unutulmaz kitaplarýndandý. Her aðacýn altýnda, her kuytu köþesinde bir sýr saklanan, o sýrrý çözdüðümüzde insanýn yüreðinin derinliklerine
vardýðýmýz ve yüreklerimizin derinliðinde ince güzel bir hüzün olarak duyduðumuz; ömür boyu aradýðýmýz, çoðunlukla bulamadýðýmýz, çocukluðumuzun esrarlý bahçeleri; çocukluðumuzun ne yapsak bir daha ayný tadý alamadýðýmýz okumalarý.

Edebiyat önemlidir...

19/05/2006 (255 defa okundu)

OYA BAYDAR (Arþivi)

Bazý insanlar vardýr; onlarýn bir yapýtýndan, bir 'iþ'inden söz ederken o insaný, o 'kiþi'yi anmadan, anlatmadan yapamazsýnýz. Yapýtlarý kiþiliklerinin devamýdýr, ortaya koyduklarý ürün kiþisel özellikleriyle, tarzlarýyla bütünleþmiþtir. Doðan Hýzlan da böyle biridir benim için. Çoðunu son birkaç yýlýn günlük yazýlarýndan derlediði Edebiyat Daima kitabýný okurken, bir kez daha düþündüm bunu.
Edebiyat insaný, edebiyat eleþtirmeni olarak "50 kuþaðýndan biriyim" diyor kitaptaki 'Benim 50 Kuþaðým' yazýsýnda. Bu yazý, onun hem üslubunu hem de kiþiliðini özetliyor: Berraklýk, oturmuþluk, kendine güvenin verdiði rahatlýk ve sevecenlik. Bir de -belki de en önemli özelliði olan- ifadesinde ve yargýlarýnda sivrilikten, aþýrýlýktan kaçýnma; sýradanlýða düþmeden saðduyulu, harcýalem ve sýð olmadan düz ve anlaþýlabilir olma yetisi.

Bilge bir üslup
Edebiyat Daima'daki yazýlar dört bölüme daðýlmýþ: Benim Gündemim, Tanýdýklarým Bildiklerim, Kültürün Geniþ Açýsý, Kitaplardan Esen. Doðan Hýzlan, bu dört bölümde ele aldýðý bütün konulara, sivri dille, parmak sallayarak, öfkeyle deðil; anlamaya ve anlatmaya çalýþarak, hoþgörüyle, 'þöyle de olabilir, bir düþünün hele' bilge üslubuyla yaklaþýyor. Edebiyatýn siyasallaþtýrýlmasýna, edebiyatçýnýn siyasetin ve ideolojinin kýskacýna kapýlmasýna ya da siyasetin ve ideolojinin edebiyatçýyý hýrpalamasýna karþý çýkarken de üslubundan þaþmýyor. Uçlarýn ve sert polemiklerin adamý deðil, ama kimileri yazdýklarýný bu yönden eleþtirse de, o, itmeden, incitmeden okurun saðduyusuna seslenen yazýlarýyla, nice dili ve kalemi keskinlerden daha etkili oluyor.
Hýzlan yazýlarýnda, yazarýn özgürlüðünü, fikir ve sanat özgürlüðü çerçevesine oturtarak savunuyor, en önemlisi bunu yaparken çifte standart kullanmýyor. Edebiyat adýna, sanat ve düþünce adýna iyi olan ne varsa sahip çýkýyor. Hep en fazlasýný, daha fazlasýný talep eden maksimalist bakýþ ondan uzak. O, yapýcý dengeler peþinde. Küçük bir ýþýk gördü mü, 'burasý kapkaranlýk' demek yerine o küçük ýþýðýn izini sürüyor; belki daha da parlar umudu ve çabasýyla...
Bunca yýl edebiyatla, felsefeyle, düþünce tarihiyle uðraþmýþ biri olarak bile, üç defa yeniden okuduðum halde anlayamadýðým kimi gazete ve dergi yazýlarýný düþünüyorum elimde olmadan. Ne kadar anlaþýlmaz bir dille yazarsa; yazýlarýný, o sýralarda bazý çevrelerde moda olan akým ve yazarlardan -üstelik de kötü çevrilmiþ ve hazmedilmemiþ- ne kadar fazla alýntýyla doldurursa, o kadar yenilikçi, o kadar 'derin' olduklarýný sananlara kibarca ders veriyor. Duru ve yalýn bir dilin, düþüncenin açýk ve anlaþýlýr biçimde ifadesinin, aslýnda bildiklerini iyi ve derinlemesine bilmenin, bir de uzun yýllarý kapsayan yazma deneyiminin ürünü olduðunu anlatýyor bize. Anlaþýlmazlýðýn ve malumatfüruþluðun, aslýnda bilgi ve kültür birikimi yoksunluðu olduðunu hatýrlatýyor. Çünkü o; kitaptaki 'Neresini Düzeltelim?' yazýsýnda anlattýðý gibi, aklý Dede Efendi'nin, ezbere bildiði sultaniyegâh bestesinin güftesindeki bir kelimeye takýldýðýnda, kitaplýðýndaki üç ayrý güfte kitabýna birden bakmadan içi rahat etmeyenlerdendir. Elli yýldýr, sanatla, özellikle edebiyat ve müzikle uðraþan, eskiyi de yeniyi de bilen ve sevendir. Engin ve derin kültürlü görünmek için anlaþýlmaz düþünceleri, anlaþýlmaz bir dille sergilemeye ihtiyacý yoktur.
Peki Doðan Hýzlan, edebiyata ve sanata bakýþýyla 50 kuþaðýndan kalma bir gelenekçi mi? Günümüzde dört bir yaný sarmýþ popüler kültür ve sanata karþý olan bir seçkinci mi? Edebiyat Daima 'daki yazýlar bu soruya da cevap getiriyor. Seçkin bir edebiyat kültür ve beðenisi var, ama seçkinci deðil. Ýkisi arasýndaki farký anlayamayanlarla; yeni sandýklarý, buluþ diye nitelendirdikleri her medyatik iþi popüler sanat adýna pohpohlayan, pompalayanlarla satýraralarýnda, ya da sadece soru iþaretli cümlelerle dalgasýný geçerken, pop'un günümüzdeki egemenliðini tespit edip, has sanat ve edebiyatýn pop'tan da yararlanarak yaygýnlaþma ve derinleþme olanaklarýný araþtýrýyor. 'Da Vinci Þifresi Sanat Tarihini Poplaþtýrdý mý?' ya da 'Amerika 'Anna Karenina'yý Yeniden Keþfetti', 'Ýyimser Olmak Baþarýnýn Anahtarý mý?', 'Aþk Her Zaman Satar' yazýlarý bu düþüncenin ipuçlarýný sergiliyor.

Edebiyat inancý pekiþiyor
Gelenekçi ve eskiye yatkýn olup olmadýðýna gelince, cevabý bir söyleþisinde kendisi veriyor: "Ben kuþaklararasý bileþkeyi bulmaya çalýþýyorum. Çünkü iyi sanat, iyi edebiyat, kalitesiyle, düzeyiyle kuþaklarý aþan, her kuþaða ulaþan bir nitelik taþýr" diyor. Kitaptaki bir yazýsýnda, kimi 'yenilikçiler' için tabu olan, küçümsenen köy romanýný, "Köy romanlarýnýn konularý, kiþileri hayattadýr, öyleyse romanlarý da hayatýmýzýn içindedir" diyerek savunurken ('Köy Romaný Öldü' ama Konularý Hayatta), 'Tanýdýklarým Bildiklerim' bölümündeki yazýlarda klasikleþmiþ edebiyatýmýzýn ustalarýný anarken, 'Popüler Kültürün Elli Yýldýr Yýkamadýðý Adam' yazýsýnda Sait Faik'i anlatýrken, ya da en yeni ve yenilikçi yazarlarý programlarýna konuk edip, onlar için övücü eleþtiriler yazarken, kuþaklar arasý buluþmayý, bileþkeyi hep ayný noktada 'iyi edebiyat', 'has edebiyat' paydasýnda ve ekseninde gerçekleþtirmeye çabalýyor. "Edebiyat Daima" ya inancýmýzý pekiþtiriyor.
Doðan Hýzlan edebiyata olan ve bütün bir ömür boyunca taþýdýðý inancý, kitaptaki yazýlarýn birçoðunda dile getiriyor. "Edebiyatýn gücüne inanýyorsanýz, her edebiyat yazýsý Zümrüdüanka gibi küllerinden yeniden doðar" diyor kitabýn önsöz niteliðindeki ilk yazýsýnda. Ama içinde, bilinçaltýnda belki, gizli gizli kemiren bir korku da yok deðil: Edebiyatýn, okumanýn, kitaplarýn bir gün anlamýný yitireceði, unutulacaðý korkusu... Fahrenheit 451'e, yani kâðýdýn yanma derecesine yazýlarýnda sýk sýk gönderme yapmasý da bundan belki.

Kalemler ve kurabiyeler
Doðan Hýzlan, kalemleri sever: "Renginize baktým, mürekkebinizi seçtim, dýþ gövdenize uygun bir renk için çok düþündüm, rüküþ durmayýn diye çok dikkat ettim. Dolmakalem. Deðiþmez büyük aþkým"; kurabiyeleri, pastalarý, ince lezzetleri sever; müziði sever; ama en çok da edebiyatý. Hepsinin de en iyisini, en seçkinini, binlercesinin arasýndan bir tanesini, en özelini arar, bulabilmek için tutkuyla çabalar, bulur da... 'Ýyi'yi, en 'iyi'yi seçebilmek, bilmekle olur ancak. Beðeni, hele de zor beðenmek, seçici olmak, bilgi ve yaþanmýþlýk temelinde geliþmezse özenti olarak kalýr. Doðan Hýzlan sevdiði nesneleri, sevdiði konularý iyi bilir. Kalemler ve kurabiyeler kadar müziði ve edebiyatý da... Eleþtirilerinin, denemelerinin, Edebiyat Daima 'daki yazýlarýn iddiasýz, dingin üslubu; modaya kapýlmayan saðlam içerikleri böyle bir birikimin sonucudur.
Eskiler 'nevi þahsýna münhasýr' derlerdi, þimdi 'çok özel' deniyor. Ayrýlmaz parçasý olan renk renk papyonlarý, çeþit çeþit deðerli kalemleri, dingin duruþu, birikiminin izdüþümü deðerlendirmeleri ve eleþtirileriyle 'özel' bir insanýn özelliðini yansýtan bir derleme Edebiyat Daima. Güncelin edebiyata, edebiyatýn güncele yansýmasýyla ilgili pekçok soru ve konuya deðinen; "Konunun çaðrýþtýrdýðý birikimi, derinliði katmak; onlara yazarlarýn, þairlerin, düþünürlerin, bilim adamlarýnýn düþüncelerini eklemek/eklemlemek. Deðiþik malzemelerden oluþan bir kurgunun tadýný çýkarmak/çýkarttýrmak" için yazýlmýþ yazýlardan oluþan, keyifle ve düþünerek okunacak bir seçki.

Pelin Özer'de sanki sihirli bir deðnek var ve dokunuþuyla ortaya cinli bir çocuk çýkarmýþ. Edebiyat cinlerinin, sýradanýn dýþýna taþýdýðý bir çocuk: 'Latife Tekin Kitabý'